Еден момент на невнимание, заминување „само на минута“ или погрешна процена дека „не е толку топло“ може да имаат трагични последици. Автомобил паркиран на сонце, во кој е оставено дете без надзор, многу брзо станува „печка“, а за тоа дури не е ни потребно надворешната температура да биде екстремно висока.
Последниот случај од Призрен, каде што мајка остави две мали деца заклучени во автомобил изложен на директно сонце, повторно го отвори прашањето на кое експертите предупредуваат со години – внатрешноста на возилото лете се загрева со неверојатна брзина и за само неколку минути може да стане опасна по живот.
Трагедиите се повторуваат од година во година
Случајот од Призрен е само последен во низата предупредувања за тоа колку брзо обичен автомобил може да стане смртоносна замка.
За време на актуелниот топлински бран во Европа, забележани се повеќе случаи во кои деца завршиле во болница поради престој во прегреани возила, додека некои имале и трагичен исход. На Кипар овој јуни починаа две момчиња, на возраст од осум и десет години, откако останале во автомобил за време на екстремни жештини.
Слични трагедии со години се бележат и во Соединетите Американски Држави. Организацијата Kids and Car Safety, која води една од најдеталните бази за вакви случаи, наведува дека од крајот на деведесеттите години повеќе од илјада деца го загубиле животот како последица на топлотен удар откако биле оставени или заборавени во автомобили.
Ниту Србија не е поштедена од вакви ситуации. И во претходните години полицијата, пожарникарите и минувачите интервенираа во повеќе наврати кога во заклучени возила беа пронаоѓани деца. Во најголем број случаи, сè заврши без потешки последици токму благодарение на брзата реакција на граѓаните.
Зошто автомобилот лете станува како рерна?
Многумина веруваат дека опасност постои само кога надворешната температура ќе достигне или ќе надмине 40 степени Целзиусови. Експертите предупредуваат дека тоа е една од најопасните заблуди.
Автомобилот паркиран на сонце функционира како стаклена градина. Сончевите зраци без проблем минуваат низ стаклените површини и ги загреваат седиштата, контролната табла, воланот и останатите делови од ентериерот. Тие материјали потоа почнуваат да емитуваат топлина, која повеќе не може лесно да излезе од затворениот простор.
Во такви услови, како што предупредува педијатарот д-р Оливера Тодоровиќ, најзагрозени се децата до три години, бидејќи брзо се потат и исклучително лесно дехидрираат.
„Ако температурата надвор е 24 степени, а автомобилот стои на сонце, за 5 до 10 минути во автомобилот ќе биде 38 степени. За половина час ќе биде над 50, а за 45 минути дури 70 до 80 степени“, објаснува таа, додавајќи дека се „доволни само пет до десет минути за детето да падне во кома“.
Податоците од Агенцијата за безбедност во сообраќајот го потврдуваат ова. Дури и кога надвор е подносливи 26 степени, внатрешноста на возилото по еден час достигнува пеколни 50 степени Целзиусови. За време на актуелните топлински бранови, кога надворешните температури се од 36 до 40 степени, во автомобилот може да биде и над 60 степени!
Што се случува во мозокот на родителот?
Едно од прашањата што речиси секогаш се поставува по ваквите трагедии е – како е можно родителот да го заборави сопственото дете во автомобил?
Одговорот на ова со години го проучува невропсихологот Дејвид Дајмонд, професор на Универзитетот во Јужна Флорида, кој смета кај многу вакви случаи причината не е рамнодушноста, туку сложениот механизам на човечкото паметење.
Во интервјуа за американските медиуми, Дајмонд објаснува дека кај лица кои се под стрес, ненаспани или ја промениле секојдневната рутина, може да се случи „автопилотот“ да ја преземе контролата врз однесувањето. Мозокот тогаш следи вообичаен шаблон – на пример, одење директно на работа – додека истовремено создава лажно чувство дека планираната обврска (како што е оставањето на детето во градинка) е веќе извршена.
Тој нагласува дека ваков механизам може да му се случи речиси секому и токму затоа им советува на родителите да развијат дополнителни навики кои ќе ги потсетат дека детето е во возилото – како што е оставање на чантата, телефонот или службената легитимација на задното седиште, веднаш до детското седиште.
Петте најопасни заблуди
И покрај бројните предупредувања, експертите велат дека истите грешки се повторуваат од година во година:
- „Ќе биде само пет минути“: Токму во првите минути температурата во возилото расте најбрзо, па и краткото задржување може да биде доволно за да настанат опасни услови.
- „Оставив малку отворен прозорец“: Мерењата покажуваат дека малиот отвор на прозорецот не овозможува доволно струење на воздухот за да се спречи прегревањето на внатрешноста.
- „Паркирав во сенка“: Сенката се поместува во текот на денот, а и возилото паркирано во сенка може да достигне многу висока температура.
- „Надвор не е толку жешко“: Опасноста постои и кога надворешната температура не е екстремна, бидејќи ефектот на стаклена градина забрзано ја загрева внатрешноста на автомобилот.
- „Ја вклучив климата пред да излезам“: Моторот и клима-уредот можат да престанат со работа од различни причини, а оставањето дете без надзор во возило никогаш не е безбедна опција.
Што да направите ако забележите дете заклучено во автомобил?
Ваквите ситуации никогаш не треба да се игнорираат. Доколку забележите дете во заклучено возило изложено на сонце, пожарникарите-спасувачи и лекарите ги даваат следниве инструкции и совети:
- Обидете се да го пронајдете сопственикот во непосредната околина.
- Веднаш повикајте полиција или брза помош доколку процените дека постои опасност по животот.
- Обрнете внимание на знаците за топлотен удар, како што се отежнато дишење, малаксаност, губење на свеста или отсуство на реакција.
- Не претпоставувајте дека сопственикот „веднаш ќе се врати“, бидејќи токму неколку минути можат да направат разлика меѓу безопасна ситуација и трагедија.
