Европска Унија повторно бара нов начин како да го придвижи проширувањето кон Западен Балкан, но без да дава ветувања што тешко може брзо да ги исполни. Новата иницијатива што ја туркаат пет земји членки отвори сериозна дебата: дали регионот конечно ќе почне реално да се приближува кон Европа или добива само нова „чекална“ со поубаво име.
Според предлогот што го поддржуваат Австрија, Италија, Чешка, Словачка и Словенија, земјите од Западен Балкан би добивале постепен пристап до делови од европскиот единствен пазар уште пред формалното членство во ЕУ.
Идејата е државите кандидати, меѓу кои се споменуваат Северна Македонија, Црна Гора, Албанија и Србија, „чекор по чекор“ да се вклучуваат во одредени европски политики и пазари, во зависност од тоа колку ги исполнуваат европските правила и реформи.
Во доверливиот документ, за кој пишуваше Euractiv, се споменуваат области како транспортот, енергетиката, дигиталниот пазар и критичните суровини. Истовремено, петте земји бараат од еврокомесарката за проширување Марта Кос да предложи дополнителни модели за ваков тип постепена интеграција.
Иако на прв поглед моделот звучи како реален компромис, суштинската дилема останува иста: дали ова е вистински пат кон членство или само нов начин регионот уште подолго да остане пред вратите на Унијата.
Предлогот доаѓа во време кога проширувањето повторно станува геополитичко прашање. Војната во Украина, растечкото влијание на Русија и Кина на Балканот, како и стравот од нестабилност во регионот, ја принудија Европа повторно сериозно да размислува за Западен Балкан.
Во документот се нагласува дека постепената интеграција би ѝ помогнала на ЕУ да го засили своето влијание во регионот и да спречи други глобални сили дополнително да се позиционираат на Балканот.
За Македонија, темата е особено чувствителна. Земјата со години се соочува со блокади, политички условувања и одложувања на европскиот пат, па затоа секоја нова европска формула се следи со големо внимание и сомнеж.
Од една страна, постепеното отворање на европскиот пазар би можело да донесе конкретни придобивки – полесен пристап до европски фондови, поголема економска поврзаност, подобри услови за инвеститорите и побрза интеграција во енергетските, транспортните и дигиталните системи на Европа.
Но, од друга страна, постои страв дека моделот „чекор по чекор“ може да стане трајна замена за полноправното членство. Наместо јасен пат кон ЕУ, регионот би можел да остане во долга сива зона – доволно близу за да ги спроведува реформите, но недоволно близу за навистина да стане дел од Унијата.
Токму затоа многумина предупредуваат дека ваквиот модел има смисла само ако постојат јасни рокови, мерливи резултати и недвосмислена крајна цел – полноправно членство.
За Македонија, пораката останува иста: без сериозни реформи во владеењето на правото, борбата против корупцијата и функционирањето на институциите, ниту една европска формула нема магично да ги реши проблемите.
Но, истовремено, и Европската Унија ќе мора да покаже дали навистина е подготвена да му даде на Балканот конкретна перспектива или повторно ќе понуди само ново дипломатско ветување со одложен рок.
