Слободата на медиумите во Србија се соочува со сериозна криза, откако нов извештај укажува на зголемен број напади, закани и притисоци врз новинарите и независните медиуми.
Европската федерација на новинари (EFJ), заедно со партнерите од Брзиот одговор за слобода на медиумите (MFRR) и Платформата за безбедност на новинарите на Советот на Европа, објави извештај во кој се предупредува дека условите за работа на новинарите во Србија значително се влошиле.
Документот е изработен по меѓународната мисија во Белград одржана во март 2026 година, а во него се наведуваат бројни случаи на физички напади, закани и кампањи за оцрнување на новинари преку интернет.
Според податоците од извештајот, во текот на 2025 година во Србија биле регистрирани 209 прекршувања на слободата на медиумите, што е значително зголемување во споредба со 84 случаи забележани во 2024 година. Овие инциденти влијаеле врз 359 медиумски работници и медиумски организации.
Од почетокот на 2026 година до средината на јули, биле евидентирани уште 100 случаи кои засегнале околу 170 новинари и медиумски субјекти.
Особено загрижувачки, според извештајот, е периодот по трагедијата на железничката станица во Нови Сад во ноември 2024 година, која предизвика големи протести низ земјата. Новинарите кои известувале од демонстрациите, според меѓународните организации, биле изложени на зголемен број напади.
Во извештајот се наведува и дека дел од инцидентите биле поврзани со постапувањето на полицијата, со најмалку 38 документирани случаи во кои полициски службеници наводно нападнале новинари од 2025 година.
Проблемот, според организациите, не се однесува само на физичката безбедност. Посебна загриженост предизвикуваат и таканаречените SLAPP тужби – судски постапки чија цел, според критичарите, е да ги заплашат новинарите и да го ограничат известувањето за теми од јавен интерес.
Србија, според податоците на коалицијата CASE за 2025 година, се наоѓа меѓу европските земји со најголем број вакви случаи.
Дополнителен притисок врз медиумскиот простор претставува и прашањето за медиумскиот плурализам. Во извештајот се посочува проширувањето на влијанието на „Телеком Србија“, компанија во мнозинска државна сопственост, како фактор што придонесува за концентрација на медиумскиот пазар.
Критики има и за работата на Советот на РЕМ, регулаторното тело за електронски медиуми, кое според извештајот повеќе од 18 месеци не функционира целосно, што ја остава Србија како единствена земја кандидат за членство во ЕУ без целосно оперативен медиумски регулатор.
Во дигиталниот простор, организациите предупредуваат и на употреба на координирани онлајн напади, ботови и шпионски алатки како средства за притисок врз новинари и медиумски куќи.
Иако српските власти започнале одредени законски иницијативи, меѓу кои и усогласување со Европскиот закон за слобода на медиумите (EMFA), новинарските организации и претставниците на граѓанското општество изразуваат недоверба во процесите поради недостаток на транспарентност и кратки рокови.
Меѓународните организации упатија повик до српските власти итно да престанат со нападите и негативната реторика кон новинарите, како и да обезбедат подобра заштита преку обука на полицијата и судските институции.
Тие ја повикаа и Европската Унија појасно да реагира на нападите врз медиумите и да бара конкретни подобрувања во безбедноста на новинарите како услов за понатамошна поддршка и соработка.
Според извештајот, состојбата со слободата на медиумите во Србија бара итни мерки, бидејќи притисоците врз независното новинарство стануваат сè посериозен предизвик за демократските процеси во земјата.
