Светот се преврте наопаку откако пред малку повеќе од една година Доналд Трамп стана претседател на САД, а трансатлантските односи се во најголема криза досега. За разлика од претходните години, кога главните теми беа Русија или Кина, сега централна точка на вниманието е Америка. Поради тоа, овагодишната Минхенска безбедносна конференција се очекува да биде пресудна – иако Трамп, клучниот човек за очекуваната агенда, нема да присуствува.
Минхенската безбедносна конференција се одржува од 13 до 15 февруари, традиционално во хотелот Бајеришер Хоф. Конференцијата низ годините се претвори во место каде се носат пресудни одлуки во меѓународната политика. Пред речиси две децении, рускиот претседател Владимир Путин јавно ја доведе во прашање американската хегемонија и еднополниот светски поредок, а двете сили повторно се влезени во фазата на конfrontација, која се заостри со војната во Украина и продолжува до денес.
Проблемите во трансатлантските односи се толку сериозни што се поставува прашањето дали тие воопшто можат да се поправат. Казнени и понижувачки царини за сојузниците и противниците, шокантни акции како обидите за апсење на претседателот на Венецуела Николас Мадуро, настојувањата за мир во Украина под услови кои одговараат на Москва, територијални претензии кон Гренланд и закани кон Данска – членка на НАТО – се дел од новата американска стратегија која го доведува Западот во неизвесност.
Светот влегува во ера на „рушителска политика“, предводена од американскиот претседател, што го става меѓународниот поредок, изграден по Втората светска војна, под непознат притисок. Според извештајот на Минхенската конференција, „повеќе од 80 години по основањето на послертниот светски поредок, под водство на САД, сега тој е во фаза на разградување“. Трамп е опишан како „најмоќниот меѓу оние кои секираат по постојните правила и институции“, при што неговиот пристап ризикува разградување на долгогодишните сојузи и норми.
Оваа година на конференцијата ќе присуствуваат преку 50 шефови на држави и влади, меѓу повеќе од 1.000 учесници се и 200 претставници на влади од 120 земји. Меѓу нив: германскиот канцелар Фридрих Мерк, кинескиот министер за надворешни работи Ванг Ји, украинскиот претседател Володимир Зеленски, канадскиот премиер Марк Карни, белоруската опозиционерка во егзил Светлана Тихановска и американскиот сенатор Марко Рубио кој ја предводи делегацијата на Конгресот со повеќе од 50 членови.
Канцеларот Мерк ќе го отвори форумот со говор во кој ќе ја изложи германската надворешна политика во услови на затегнати трансатлантски односи. Очекувањата се тој да предложи начин за стабилизирање на односите меѓу Европа и САД.
Европските лидери сè почесто зборуваат за поголема независност од САД и почнуваат да донесуваат повеќе одлуки самостојно. Шведска, Норвешка, Германија и Холандија минатата недела потврдија дека водат разговори за европско нуклеарно одвраќање како дополнување на американското. Европските официјални лица се насочени кон заеднички цели кои можат да се постигнат со Вашингтон, како што се трговски преговори.
Стратегијата која се формира во Европа не е насочена кон замена на САД како хегемон, туку кон зачувување на стабилноста, одржување на институциите и намалување на зависноста од американските каприци, вклучувајќи:
- зачувување на кредибилитетот на НАТО преку европско лидерство,
- поддршка на мултилатерални механизми како СЗО,
- материјална поддршка на Украина дури и ако Трамп се повлече.
Украинскиот претседател Зеленски пред конференцијата истакна дека Москва ќе се обиде да ја искористи европската независна политика за да ја понизи ЕУ. Тој нагласи дека САД и Европа треба да делуваат заедно, со учество на Украина.
„Заедно, Америка и Европа несомнено се посилни“, порача Зеленски.
