Масовниот прилив на мигранти кон шпанската ексклава Сеута предизвика голема политичка бура и отвори едно од најважните прашања – кој ја сноси одговорноста за настаните што го потресоа регионот?
Мароканската влада долго време молчеше за случувањата, а дури потоа официјално се огласи портпаролот на Министерството за внатрешни работи, Рашид Ел Калфи. Тој изјави дека причините за масовното движење биле поврзани со „злонамерна злоупотреба“ на социјалните мрежи, ширење неточни информации и погрешни толкувања на одлуките на шпанскиот Врховен суд.
Воедно, Рабат нагласи дека останува посветен на соработката со Шпанија и дека не сакал да дојде до ваква ситуација.
Од друга страна, во Шпанија веднаш се појавија сомневања за можната улога на Мароко. Шпанскиот премиер Педро Санчез случувањата ги опиша како напад врз територијалниот суверенитет на земјата. Видео-снимките од границата покажаа дека мароканските безбедносни сили најмалку не го спречувале масовното движење на луѓето кон Сеута, што дополнително ги засили сомнежите.
Сепак, експертите предупредуваат дека ситуацијата не може да се објасни со едноставен одговор.
Изабел Веренфелс, експертка за Магреб од Фондацијата за наука и политика, смета дека денешната ситуација е различна од кризата во 2021 година, кога Мароко имаше јасен политички мотив поврзан со спорот околу Западна Сахара.
Според неа, доколку Рабат намерно организирал ваков миграциски бран, би ризикувал многу – пред сè својот меѓународен кредибилитет, односите со Европската Унија и економските интереси.
Истражувачот на миграции Јохен Олтмер од Универзитетот во Оснабрик, пак, смета дека масовен премин на границата тешко би можел да се случи без барем пасивно однесување од страна на мароканските власти.
„Таков премин на границата никогаш не би можел да се случи доколку мароканската страна барем активно не гледала настрана“, е неговата проценка.
Според Олтмер, Мароко со години ја користи својата улога како важен партнер на Европа во контролата на миграцијата. Во исто време, на односите со Шпанија влијаат и други фактори, како конфликтот околу Западна Сахара и ривалството со Алжир.
Веренфелс не ја исклучува можноста Мароко да сакало да испрати политичка порака кон Шпанија, особено по одредени промени во односите на Мадрид со Алжир и одлуки поврзани со Западна Сахара. Но, според неа, постои голема разлика меѓу политички притисок и свесно организирање миграциска криза од вакви размери.
Дополнителен аргумент против сценариото за целосно планирана операција е фактот дека Мароко има многу што да изгуби. Земјата е партнер на Шпанија и Португалија во организацијата на Светското првенство во фудбал, а исто така е зависна од економската соработка со Европа.
Експертите исто така не наоѓаат докази дека зад случувањата стојат други држави или надворешни сили. Иако не се исклучува можноста некои политички актери да се обиделе да ја искористат кризата за свои цели, засега нема конкретни докази за такво нешто.
Една од можните причини за брзото ширење на кризата се социјалните мрежи. Според анализите, информацијата дека границата наводно е отворена можела за кратко време да стигне до илјадници луѓе, по што голем број млади Мароканци тргнале кон Сеута во надеж дека ќе стигнат до Европа.
Во основата на миграцискиот бран, според експертите, стои пред сè желбата за подобар живот. Мароко со децении е земја од која луѓето заминуваат во потрага по поголеми можности, а блиските врски со Европа дополнително ја зголемуваат надежта кај многумина.
Иако земјата бележи економски напредок, голем дел од младите сè уште се соочуваат со недостиг на можности, проблеми во образованието и здравството, како и неизвесна иднина.
На крајот, аналитичарите се согласуваат дека кризата во Сеута не може да се објасни само со една одлука или една страна. Станува збор за комбинација од политички интереси, геополитички тензии, миграциски притисоци и желбата на илјадници луѓе за подобар живот во Европа.
