Историски контроверзната куќа во австрискиот град Браунау ам Ин, каде во 1889 година е роден Адолф Хитлер, добива целосно нова намена. Од 22 јули 2026 година, во објектот ќе биде сместена полициска станица и окружната полициска команда, одлука која со години предизвикуваше жестоки дебати во Австрија.
Адресата „Залцбуршка предградска улица 15“ веројатно би била само една обична локација во Браунау, доколку токму таму не е роден човекот кој подоцна го предводеше нацистичкиот режим и беше одговорен за почетокот на Втората светска војна и Холокаустот, во кој беа убиени околу шест милиони Евреи.
Хитлер во оваа куќа престојувал само кратко време како новороденче. Неговите родители живееле таму како потстанари, но се иселиле по неколку месеци. Сепак, историската тежина на објектот останала и децении подоцна.
По присоединувањето на Австрија кон Нацистичка Германија во 1938 година, познато како „Аншлус“, Нацистичката партија ја купила куќата и ја претворила во идеолошки центар посветен на култот кон Хитлер.
По завршувањето на Втората светска војна, објектот повторно им бил вратен на поранешните сопственици. Подоцна државата станала закупец, а куќата низ годините имала различни намени – била библиотека, училиште и работилница за лица со попреченост.
Од 2011 година зградата стоела празна, а прашањето што да се направи со неа предизвика голема јавна расправа.
Во 2016 година, Република Австрија донела одлука за експропријација на имотот, со цел да се спречи местото да стане симбол или собиралиште за неонацистички групи и обожаватели на Хитлер. Намерата била, како што беше објаснето тогаш, целосно „неутрализирање“ на значењето што го имала куќата.
Австриското Министерство за внатрешни работи формирало посебна комисија која требало да предложи најсоодветна иднина за историски оптоварениот објект. Комисијата препорачала куќата да добие социјална, хуманитарна или административна функција.
Претседателот на Еврејската верска заедница во Виена, Оскар Дојч, кој бил член на комисијата, порано изјави дека најважно било куќата никогаш да не стане место за собирање и величење на нацистичката идеологија.
Според него, полициската станица претставува симбол на демократска држава која, меѓу другото, има задача да се спротивставува на оживувањето и ширењето на националсоцијалистички идеи.
Историчарот Оливер Ратколб посочи дека првичната идеја била таму да се смести организација која промовира живот, солидарност и помош за луѓето, но таа можност не била реализирана. Според него, присуството на полицијата дополнително ќе ги одвраќа луѓето кои би сакале да го претворат местото во место на поклонение.
За целосното преуредување на зградата австриската држава инвестирала околу 20 милиони евра. Објектот добил нов изглед, со едноставна фасада, со цел да не се создава впечаток дека станува збор за споменик или туристичка атракција поврзана со Хитлер.
Сепак, жителите на Браунау имаат поделени мислења за одлуката.
Некои сметаат дека била пропуштена можност куќата да се претвори во место посветено на мирот, демократијата, толеранцијата и сеќавањето на жртвите. Други, пак, сметаат дека најважно е објектот да ја изгуби симболиката што ја носел во минатото.
Критики беа упатени и поради историската поврзаност на полицијата со нацистичкиот период. За време на владеењето на Хитлер, полициските структури биле дел од системот на репресија, а Гестапо имал клучна улога во прогонувањето на противниците на режимот и извршувањето на нацистичките злосторства.
Сепак, историчарот Флоријан Котанко нагласува дека денешната полиција функционира во демократски систем и дека не може да се изедначува со институциите од времето на нацизмот.
Австрија и денес се соочува со дебати околу своето минато. Земјата со децении работи на соочување со улогата што дел од нејзините граѓани ја имале во периодот на националсоцијализмот, особено по анексијата од 1938 година и злосторствата извршени за време на Втората светска војна.
Пред куќата и понатаму останува спомен-плочата со порака: „За мир, слобода и демократија. Никогаш повеќе фашизам. Милиони мртви предупредуваат.“
Иако претходно било предложено плочата да биде преместена, локалните власти одлучиле таа да остане на истото место како потсетник на историските злосторства.
Интересен е и фактот дека уште една локација поврзана со Хитлер во Германија денес има полициска функција. Неговата поранешна куќа во Минхен, каде живеел до смртта, по војната преминала во сопственост на покраината Баварија, а од 1998 година таму работи полициска станица.
На овој начин, двете локации денес се користат за сосема спротивна цел од она што го претставувале во минатото – како дел од современиот демократски систем, наместо како симболи на една од најмрачните идеологии во историјата.
