Доналд Трамп повторно предизвика силни реакции на светската политичка сцена со изјави кои отворија сериозни прашања за иднината на НАТО и глобалната безбедност. Додека европските лидери се во состојба на зголемена загриженост и одржуваат итни состаноци, главната дилема е дали станува збор за вистинска најава за пресврт или внимателно осмислена политичка стратегија.
Во интервју за британскиот весник „Телеграф“, Трамп изјави дека НАТО повеќе не изгледа како порано и дека никогаш немал голема доверба во Алијансата. Тој дури посочи дека организацијата ја смета за „хартиен тигар“, додавајќи дека и Владимир Путин има сличен став. Со оваа изјава повторно ги разбранува односите меѓу САД и европските сојузници.
Дополнително, Трамп во разговор со новинската агенција „Ројтерс“ истакна дека „апсолутно“ размислува за можноста САД да се повлечат од НАТО, што предизвика нов бран реакции и анализи за потенцијалните последици.
НАТО, односно Северноатлантската алијанса, е основана во 1949 година и денес обединува 32 земји. Основата на организацијата се темели на три клучни принципи: одвраќање на закани, спречување на повторна милитаризација во Европа и поттикнување политичка соработка меѓу западните земји. Еден од најважните столбови е познатиот Член 5, според кој напад врз една членка се смета за напад врз сите.
Историски гледано, САД имаат клучна улога во Алијансата уште од нејзиното формирање. Тогашниот претседател Хари Труман нагласил дека договорот треба да создаде штит против агресија и да ги зајакне демократските вредности меѓу сојузниците.
Сепак, прашањето дали САД можат лесно да се повлечат од НАТО не е едноставно. Според Законот за национална одбрана од 2024 година, таков чекор би барал двотретинска поддршка во Сенатот или одобрување од Конгресот. И покрај тоа, експертите предупредуваат дека постојат можни правни начини со кои претседателот би се обидел да ги заобиколи овие ограничувања, што би довело до сериозен уставен судир во самите САД.
Некои анализи укажуваат дека изјавите на Трамп можеби се дел од поширока стратегија. Една од нив е т.н. „уметност на договорот“, каде со остри и радикални ставови се врши притисок врз сојузниците да ги зголемат своите воени буџети и да преземат поголем дел од одбранбениот товар.
Друга теорија е стратегијата наречена „заспаниот НАТО“, според која Алијансата формално би продолжила да постои, но со значително намалена улога на САД. Во такво сценарио, европските држави би морале сами да се справуваат со безбедносните предизвици, додека Америка би дејствувала само како поддршка од дистанца.
Дури и без формално повлекување, САД би можеле да го намалат военото присуство во Европа или да го доведат во прашање практичното спроведување на Член 5, што би ја ослабнало целата структура на Алијансата.
Иако целосно напуштање на НАТО од страна на САД би имало огромни последици за глобалната стабилност, дел од експертите сметаат дека станува збор за екстремна, но пресметана тактика, насочена кон редефинирање на односите во рамките на Алијансата и зголемување на влијанието на САД во преговорите.
