Новиот европски систем за биометриска контрола на границите предизвикува сериозни проблеми за патниците во периодот на летната сезона, а осум земји од Европската Унија и Швајцарија сега бараат привременото олеснување на проверките да продолжи и по 6 септември.
Системот за влез/излез, познат како EES, требаше да донесе помодерен начин на регистрирање на патниците кои влегуваат и излегуваат од Шенгенскиот простор. Наместо класично печатење на пасошите, системот користи биометриски податоци, вклучително фотографија на лицето и отпечатоци од прсти.
Но, во текот на летната сезона новата технологија се соочи со сериозен тест. На некои од најфреквентните гранични премини, аеродроми, пристаништа и железнички терминали се создадоа долги редици и значителни доцнења бидејќи регистрацијата на патниците бара повеќе време отколку традиционалната проверка.
Поради зголемениот број патници во туристичката сезона, Европската комисија дозволи привремено олеснување на примената на биометриските проверки до 6 септември. Мерката е предвидена како исклучок за ситуации во кои инфраструктурата и капацитетите не можат да го издржат зголемениот обем на патници.
Сепак, проблемот очигледно не исчезнал.
Според информации што ги пренесуваат европските медиуми, граничните власти во одредени случаи го суспендираат собирањето биометриски податоци кога бројот на патници станува преголем. Такви ситуации биле пријавени и на големи транспортни центри, меѓу кои Франкфурт, Брисел и Милано.
Токму поради овие проблеми, осум земји членки на ЕУ, заедно со Швајцарија, сакаат привременото олеснување да продолжи и по истекот на рокот.
Европската комисија, од друга страна, ја брани идејата зад системот. Според нејзините претставници, биометриската регистрација им овозможува на властите полесно да откриваат измами поврзани со идентитетот кои со претходниот систем можеле да останат незабележани.
EES е замислен како модерна замена за досегашното печатење на пасошите при преминување на надворешните граници на Шенгенот. Системот беше усвоен уште во 2017 година, но неговото воведување беше одложувано повеќе години поради неподготвеноста на граничните служби и потребата од дополнителна инфраструктура и кадар.
И откако почна неговата практична примена, проблемите со капацитетот продолжуваат.
На аеродромот Милано Малпенса, на пример, граничната контрола располага со околу 35 лица, но според локалните претставници во најоптоварените периоди би биле потребни дополнителни 10 до 15 службеници за да може системот да се применува без создавање долги редици.
Причината е едноставна: новата процедура бара повеќе време за обработка на секој патник.
Особено голем проблем е фактот што EES е нов систем, па голем број патници сè уште треба да бидат регистрирани за првпат. Тоа значи дополнително фотографирање, земање отпечатоци и административна обработка, што може значително да го забави движењето на луѓето низ граничните контроли.
Проблемите се почувствувале и на аеродромот во Брисел. Таму собирањето биометриски податоци било суспендирано и пред почетокот на летната сезона, откако во период од само 21 час околу 600 патници ги пропуштиле своите летови поради долгите процедури.
Белгиската полиција потврдила дека граничната контрола може да го примени предвиденото отстапување кога ситуацијата го бара тоа.
На тој начин се создава необична ситуација: системот што треба да ја модернизира и забрза граничната контрола во одредени моменти мора да биде делумно суспендиран за да се спречи целосен застој.
Покрај проблемите со времето на обработка, дел од патниците се соочуваат и со технички потешкотии при земањето отпечатоци од прсти.
EES бара од државјаните на земји кои не се членки на ЕУ, а кои немаат соодветна дозвола за престој, да дадат биометриски податоци при влез во Шенгенскиот простор. Во тоа спаѓаат фотографија на лицето и отпечатоци од прсти.
Но, некои патници пријавиле дека киосците наменети за регистрација не успеваат правилно да ги прочитаат нивните отпечатоци. Кога автоматизираната процедура не може да биде завршена, патникот мора да продолжи кон граничен службеник, што повторно создава дополнително чекање.
Особено ранливи на ваквите проблеми можат да бидат постарите лица. Истражување на Заедничкиот истражувачки центар на Европската комисија покажало дека квалитетот на отпечатоците од прсти може да се намалува со возраста.
Во истражувањето од 2019 година биле анализирани повеќе од 400.000 примероци на отпечатоци од лица на возраст од 0 до 98 години. Резултатите покажале постепено намалување на квалитетот на отпечатоците кај повозрасните лица, особено од околу 65-годишна возраст.
Тоа не значи дека секој постар патник ќе има проблем со системот, но квалитетот на отпечатокот може да влијае врз способноста на скенерот да добие доволно јасна слика за успешно биометриско совпаѓање.
На читањето на отпечатоците можат да влијаат и други фактори, како истрошена кожа поради физичка работа, сува кожа, одредени кожни состојби, повреди или лузни, како и некои медицински третмани.
Европските правила предвидуваат исклучок за лицата кои физички не се во можност да дадат отпечатоци од прсти. Во такви случаи, според регулативата на ЕУ, од нив не треба да се бара да ги обезбедат овие биометриски податоци.
И додека властите се обидуваат да го стабилизираат EES, Брисел веќе се подготвува за следната голема промена во начинот на кој патниците ќе влегуваат во Шенгенскиот простор.
Станува збор за ETIAS – Европскиот систем за информации и авторизација на патувања. Тој ќе бара од патниците од земји кои се ослободени од виза да се регистрираат однапред, да поминат безбедносна проверка и да платат соодветна такса пред патувањето.
ETIAS требаше да започне порано, но неговото воведување беше повеќепати одложувано и сега се очекува да започне во 2027 година.
За европските аеродроми и гранични премини, тоа значи дека периодот на прилагодување кон новите дигитални системи сè уште не е завршен. Додека EES се обидува да ја замени старата процедура со биометриска регистрација, властите истовремено мораат да најдат начин новата технологија да функционира без патниците да поминуваат часови во редици.
Токму затоа, барањето на осумте земји членки и Швајцарија за продолжување на летното олеснување покажува дека проблемите со имплементацијата на системот сè уште не се целосно решени.
