Свифт (Swift), вселенската опсерваторија на американската агенција NASA која е во функција од 2004 година, се приближува кон крајот на својот век. Иако NASA осмисли амбициозна мисија и испрати своја летало во обид да го спаси телескопот, дојде до проблеми поради што агенцијата беше принудена да ја откаже акцијата.
„НИ РЕКОА ДЕКА Е ПРЕМНОГУ ОПАСНО“ NASA знае како да скрене астероид, но може ли јапонската сонда да го изведе тоа? Го гледал Земјата од вселената 178 дена, а потоа открил што најмногу го шокирало: Зборовите на астронаутот на NASA оддекнуваат во светот.
Опсерваторијата Свифт е специјализирана за проучување на блесоците на гама-зрачењето (GRB) — најенергетските електромагнетни експлозии што ги познаваме во вселената. Нејзината првобитна мисија требаше да трае само две години, но повеќе од две децении подоцна таа и понатаму истражува.
Некои модели покажуваа дека опсерваторијата би можела да остане во орбитата до 2030-тите, но зголемената сончева активност во текот на 2024 година ги промени тие проекции. Енергијата од Сонцето ги загреа и прошири горните слоеви на Земјината атмосфера, зголемувајќи го отпорот што делува врз сателитот и забрзувајќи го неговото спуштање.
Сега, сепак, се приближува кон крајот на својот работен век.
Едноставен план, но набрзо се појавија проблеми
Свифт нема погонски систем кој би можeл значително да ја подигне неговата орбита и со секое обиколување околу Земјата тој губи ситна количина енергија, а постепено и висина. Ако овој процес продолжи без интервенција, Свифт на крајот повторно ќе влезе во атмосферата, пишува Wired.com.
Процените на крајот покажаа дека неговото повторно влегување во атмосферата би можело да се случи пред крајот на 2026 година.
NASA знаеше дека на Свифт не му преостанува уште многу време. Соочена со брзото пропаѓање на орбитата на опсерваторијата, агенцијата одлучи да се обиде со амбициозен маневар за спасување. Роберт Ламонтaњ од стартапот „Каталист спејс“, кој ги здружи силите со NASA за да се обиде да го спаси Свифт, ја нарече оваа мисија „историска“.
Планот во основа беше едноставен — но неговото изведување беше зачудувачки сложено, пишува Wired.com.
Роботското летало на „Каталист“ под името LINK требаше да го стигне Свифт, да го фати со механички раце и со помош на сопствените потисници да ја подигне опсерваторијата во побезбедна орбита, каде што би можела да продолжи со работа.
LINK беше лансиран во вселената на 3 јули. Меѓутоа, набрзо се појавија проблеми.
Проблем со контролата, мисијата е откажана
Леталото претрпе дефекти во системот за контрола на положбата, кој е задолжен за одржување на правилната ориентација и стабилност во вселената. Инженерите со недели работеа на тоа повторно да воспостават контрола.
Но, во средата NASA ја откажа мисијата за спасување. Администраторот на агенцијата, Џаред Ајзакман, во соопштение објасни дека одлуката е донесена поради проблеми со системот за контрола на леталото.
Иако LINK нема да го фати Свифт, леталото сепак ќе продолжи да ѝ се приближува на опсерваторијата за да спроведе демонстрации на средба во орбитата, навигација и операции во непосредна близина. NASA се надева дека со овој обид ќе прибере информации кои може да се применат во идните мисии наменети за поправка, преместување или продолжување на работниот век на сателитите во орбитата.
— Ова не е исходот кон кој стремивме, но тоа не ја менува причината поради која вредеше да се обиде оваа мисија. Тимот реагираше со исклучителна брзина за да му пружи можност на Свифт да продолжи со научните истражувања, истовремено унапредувајќи ги способностите што ќе ѝ бидат потребни на Америка за сервисирање на сателитите во иднина. Ќе научиме сè што можеме од обидот за средба на LINK во орбитата и ќе ги примениме тие сознанија во мисиите што следат, изјави Ајзакман.
Ќе влезе во атмосферата до крајот на годината
Без интервенција со која би му се подигнала орбитата, Свифт ќе продолжи да губи висина сè додека не доспее во погустите слоеви на атмосферата, наведува Wired.com. За време на повторното влегување во атмосферата, голем дел од опсерваторијата ќе биде уништен услед интензивното загревање и аеродинамичките сили. Сè уште е прерано да се утврди кога точно ќе се случи тоа и каде, додава порталот.
NASA за сега проценува дека Свифт најверојатно повторно ќе влезе во атмосферата пред крајот на годината.
