Долго време кога се зборуваше за следење на интернет, најчесто се мислеше на таканаречените cookies – мали датотеки што веб-страниците ги зачувуваат во прелистувачот за да запомнат одредени информации за корисникот.
За оние кои сакаат поголема приватност, советите беа релативно едноставни: блокирање на колачиња од трети страни, ограничување на познатите тракери и користење блокатори за реклами.
Но, технологијата за следење во меѓувреме стана многу пософистицирана.
Денес веб-страниците можат да користат голем број технички информации што вашиот уред и прелистувач ги испраќаат при посетување на интернет-страница. Кога тие податоци ќе се комбинираат, може да се создаде нешто што потсетува на дигитален отпечаток од прст.
Најважниот дел е што за ваквото препознавање не мора задолжително да биде зачуван cookie во вашиот прелистувач.
Вашиот прелистувач може да има свој дигитален потпис
Техниката позната како browser fingerprinting, односно „отпечаток на прелистувачот“, функционира така што веб-страницата собира различни технички карактеристики од вашиот уред и прелистувач.
Во комбинацијата можат да се најдат информации како оперативниот систем, резолуцијата на екранот, карактеристиките на хардверот, графичкиот процесор, инсталираните фонтови, временската зона и други технички детали.
Ако се гледаат одделно, повеќето од овие информации изгледаат сосема обично.
Но, кога ќе се комбинираат голем број такви податоци, резултатот може да биде многу покарактеристичен. Наместо само една информација за уредот, се создава поширок профил што може да му помогне на системот да препознае дека истиот уред повторно посетил одредена веб-страница.
За разлика од класичните cookies, fingerprinting не се потпира на тоа веб-страницата да зачува одредена датотека во вашиот прелистувач.
Како всушност веб-страниците го создаваат овој „отпечаток“?
Постојат различни техники со кои се собираат податоците.
Една од нив е таканаречениот canvas fingerprinting. Преку JavaScript, веб-страницата може да побара од прелистувачот да прикаже одредена, често невидлива 2D слика.
Потоа системот ги анализира добиените пикселски податоци. Разликите во начинот на кој различни уреди и системи ја обработуваат графиката можат да дадат дополнителни информации за графичкиот процесор, оперативниот систем и драјверите.
Постои и WebGL fingerprinting, кој користи 3D графичко рендерирање. На тој начин може да се добијат дополнителни карактеристики поврзани со графичкиот хардвер на уредот.
Но, графиката не е единственото нешто што може да придонесе кон создавање на дигитален отпечаток.
Во одредени случаи, информација може да дадат и фонтовите инсталирани на компјутерот. Веб-страницата може да прикаже одреден текст и да го анализира начинот на кој тој се прикажува, вклучувајќи ја големината и распоредот.
Со тоа може да се добијат индикации за тоа кои фонтови се достапни на конкретниот уред.
Тоа значи дека дури и нешто толку обично како листата на фонтови на вашиот компјутер може да биде само едно парче од поголемата слика.
И аудиото може да стане дел од дигиталниот отпечаток
Една од техниките за fingerprinting може да користи и AudioContext.
Во овој случај, прелистувачот обработува аудиосигнал, а начинот на кој уредот и неговиот аудиосистем го обработуваат сигналот може да создаде карактеристики кои се разликуваат од еден уред до друг.
Покрај тоа, можат да се земат предвид и други технички параметри.
Меѓу нив може да бидат резолуцијата на екранот, бројот на процесорски јадра, одредени информации за складишниот простор, состојбата на батеријата и други карактеристики што прелистувачот или уредот може да ги открие.
Сами по себе, овие податоци не мора да бидат доволни за уникатно препознавање.
Проблемот настанува кога голем број мали детали се собираат и се анализираат заедно. Тогаш комбинацијата може да стане доволно специфична за одреден уред да се разликува од голем број други уреди.
Може ли некој да ве следи и без cookies?
До одреден степен, да.
Тоа е и една од главните разлики меѓу традиционалните cookies и fingerprinting.
Cookies се податоци што веб-страницата ги зачувува во вашиот прелистувач. Fingerprinting, од друга страна, се обидува да ве препознае преку комбинација од технички карактеристики што веќе постојат на вашиот уред и преку начинот на кој вашиот прелистувач реагира.
Токму поради тоа, целосното спречување на fingerprinting не е едноставна задача. Не постои една датотека што можете само да ја избришете и со тоа проблемот да исчезне.
Сепак, постојат начини со кои можете да им ја отежнете работата на тракерите.
Како да го намалите вашиот дигитален отпечаток?
Современите веб-прелистувачи веќе имаат вградени различни механизми за заштита на приватноста и ограничување на следењето.
Safari
Кај Safari 17 и поновите верзии постојат напредни опции за заштита од tracking и fingerprinting.
На iPhone и iPad, поставките се наоѓаат преку:
Settings → Apps → Safari → Advanced → Advanced Tracking and Fingerprinting Protection → All Browsing
На macOS, опцијата се наоѓа преку:
Safari → Settings → Advanced → Use advanced tracking and fingerprinting protection → All browsing
Microsoft Edge
Microsoft Edge исто така има заштита од fingerprinting како дел од своите механизми за спречување следење.
Корисниците можат да го зголемат нивото на заштита преку:
Settings → Privacy, search, and services → Tracking prevention → Strict
Во зависност од потребите, можно е да се постават и исклучоци за одредени веб-страници на кои корисникот им верува.
Firefox
Firefox има систем наречен Enhanced Tracking Protection, кој е наменет за ограничување на различни форми на следење, вклучувајќи cookies и fingerprinting.
Поставките може да се најдат преку:
Firefox → Privacy & Security → Enhanced Tracking Protection
Корисникот може да избере Custom или построга поставка и дополнително да ги активира достапните заштити.
За напредните корисници постои и поставката privacy.resistFingerprinting, која може да се најде преку напредната конфигурација на Firefox.
Brave
Brave, кој е базиран на Chromium, има сопствен систем за заштита наречен Shields.
Тој е дизајниран да го отежне следењето и собирањето информации за уредот додека корисникот посетува веб-страници.
Можете и сами да проверите колку сте препознатливи
Постои начин корисникот самиот да провери колку неговиот прелистувач е изложен на различни форми на следење.
Алатката Cover Your Tracks овозможува тестирање на прелистувачот и прикажува информации за тоа како може да биде препознаен или следен.
Интересно е што тестот може да се направи повторно откако ќе се променат поставките за приватност. На тој начин може да се спореди дали преземените мерки навистина го намалиле нивото на изложеност.
Нема едно копче што целосно ќе ве „скрие“
Најважно е да се разбере дека browser fingerprinting не е една единствена технологија што едноставно може да се исклучи.
Причината е што се потпира на комбинација од различни технички карактеристики и начинот на кој уредот и прелистувачот комуницираат со веб-страниците.
Затоа, целосното елиминирање на дигиталниот отпечаток не е едноставна задача.
Сепак, со користење на современи поставки за приватност и вградени заштити во прелистувачите, можно е да се намали количината на информации што може да се искористи за препознавање и следење.
И токму тука се крие суштината на проблемот.
На интернет приватноста веќе не се сведува само на прашањето дали сте прифатиле или одбиле cookies.
Вашиот уред постојано испраќа различни мали сигнали – резолуција на екранот, фонтови, графички можности, аудио карактеристики, хардвер, оперативен систем и информации поврзани со прелистувачот.
Секој од овие детали сам по себе можеби изгледа безначајно.
Но кога ќе се спојат сите заедно, можат да создадат препознатлив профил на вашиот уред.
Токму затоа, иако можеби не оставате класичен cookie зад себе, вашиот уред сепак може да остави доволно карактеристичен дигитален траг.
