Швајцарските пензионери наскоро за првпат ќе добијат 13-та пензија, откако граѓаните на оваа земја на референдумот одржан во март 2024 година ја поддржаа мерката со 58,2 отсто од гласовите.
Првата дополнителна исплата од швајцарскиот систем за старосно и семејно осигурување (AHV) е предвидено да биде реализирана на 1 декември 2026 година. Сепак, иако одлуката за воведување на дополнителната пензија е донесена, сè уште се водат дебати за тоа како долгорочно ќе се обезбедуваат потребните финансиски средства.
За 13-та пензија ќе бидат потребни милијарди франци годишно
Според проценките на швајцарскиот Сојузен завод за социјално осигурување (BSV), воведувањето на 13-та пензија во почетокот ќе предизвика годишен трошок од околу четири милијарди швајцарски франци, односно приближно 4,3 милијарди евра.
Се очекува овој износ со текот на годините дополнително да се зголемува, а на подолг рок трошоците би можеле да достигнат пет милијарди франци годишно, што е околу 5,4 милијарди евра.
За да се обезбедат средствата за исплата на дополнителната пензија, швајцарскиот парламент предложил зголемување на данокот на додадена вредност (ДДВ). Предлогот предвидува стапката да се зголеми од сегашните 8,1 на 8,5 отсто, а промената би требало да стапи во сила во 2028 година.
Сепак, конечната одлука ќе ја донесат граѓаните на новото гласање, закажано за 29 ноември 2026 година.
Анкетите покажуваат дека јавноста е поделена околу ова прашање. Според објавените резултати, 49 отсто од испитаниците се против зголемувањето на ДДВ-то, додека 46 отсто го поддржуваат предлогот. Останатите пет отсто сè уште немаат оформено став.
Дел од пензионерите сакаат да ја донираат дополнителната пензија
Покрај дебатата за финансирањето, во Швајцарија се појавила и иницијатива со која се повикуваат финансиски посигурните пензионери да се откажат од дополнителната исплата и да ја донираат за хуманитарни цели.
Фондацијата „Fondation Chance 13“ ја започнала оваа иницијатива со намера средствата да бидат насочени кон решавање на општествени проблеми, меѓу кои борбата против сиромаштијата во староста, како и поддршката на образованието на децата и младите.
Според проценките на фондацијата, дури една четвртина од швајцарските пензионери би можеле да одлучат да не ја примат 13-та пензија. Доколку тоа се случи, на овој начин би можеле да се соберат околу една милијарда швајцарски франци, кои би биле искористени за различни хуманитарни и општествено корисни активности.
Дали и Македонија треба да воведе 13-та пензија?
Швајцарскиот пример повторно го отвора прашањето за можноста и во Македонија да се воведе слична мерка за пензионерите.
Една од идеите е на крајот од секоја година пензионерите да добиваат дополнителна исплата, која би можела да биде во висина на нивната пензија или, пак, да се утврди како посебен бонус со однапред определен износ.
Таквата помош би можела да им овозможи дополнителна финансиска поддршка во периодот пред новогодишните и божиќните празници, кога трошоците на домаќинствата традиционално се зголемуваат.
Сепак, за воведување ваква мерка би било неопходно да се утврди колку средства би биле потребни, од кои извори би се обезбедувале и дали државниот пензиски систем може долгорочно да го издржи дополнителниот трошок.
Дали македонските пензионери треба да добијат 13-та пензија и дали ваква мерка би била остварлива во нашата земја? Ова прашање повторно отвора дебата за финансиската сигурност и поддршката на највозрасните граѓани.
