Од денеска, 9 ноември 2026 година, во Македонија започнува примената на новите стандарди во домашниот денарски платен промет. Промените ги опфаќаат сите банки и се однесуваат на начинот на прикажување на платежните сметки, изгледот на платните налози и шифрите што се користат за означување на целта на плаќањето.
Најважната информација за граѓаните е дека постојните денарски сметки остануваат исти. Нема потреба од отворање нови сметки, ниту од префрлање на парите на други броеви. Новината е што пред досегашниот број се додава ознаката „MK07“, со што сметката се прикажува во меѓународниот ИБАН-формат.
Сепак, корисниците треба да внимаваат како ја внесуваат сметката во електронското и мобилното банкарство. Во најголем дел од случаите, банките веќе ги приспособиле своите системи и автоматски го вршат потребното претворање, па не треба секој самостојно да ја додава ознаката пред бројот.
Промените се дел од пошироката модернизација на платежната инфраструктура и преминот кон меѓународниот стандард ISO 20022. Македонската банкарска асоцијација уште во октомври појасни дека не станува збор за промена на самите платежни сметки, туку за нивно стандардизирано користење во платниот промет.
Сметките остануваат исти, но се менува нивниот формат
Досегашните домашни броеви на денарските платежни сметки продолжуваат да важат. Разликата е во тоа што при платежните трансакции тие ќе се прикажуваат и обработуваат во ИБАН-формат, со ознаката „MK07“ пред постојниот број.
Тоа значи дека граѓаните и компаниите не треба да бараат нов број од банката, да склучуваат нови договори или да ги префрлаат средствата на друга сметка. Станува збор за стандардизиран начин на идентификација на сметките во платежните системи.
Важно е, сепак, корисниците да не ја додаваат ознаката „MK07“ автоматски во секоја банкарска апликација. ПроКредит Банка, на пример, информира дека клиентите и понатаму треба да го внесуваат бројот на сметката на досегашниот начин, а системот сам ќе го претвори во ИБАН-формат. Слични технички приспособувања направиле и други банки.
Затоа, при плаќање преку мобилно или електронско банкарство, најважно е да се следат инструкциите на конкретната банка. Доколку апликацијата го бара стариот број и автоматски го претвора, нема потреба дополнително да се внесува префиксот. Ако, пак, бара целосен ИБАН, треба да се користи форматот што го обезбедила банката.
Во спротивно, постои можност ознаката да биде внесена двапати или платниот налог да биде одбиен поради неправилно внесен формат.
Старите уплатници ПП10, ПП30, ПП40, ПП50 и ПП53 заминуваат во минатото
Друга значајна новина е повлекувањето на досегашните обрасци ПП10, ПП30, ПП40, ПП50 и ПП53. Нив ги заменуваат нови, стандардизирани платни налози, кои ќе се користат и во хартиена и во електронска форма.
Според упатството на Народната банка за хартиените платни налози, новите обрасци имаат однапред утврден распоред на задолжителните полиња. Тие се печатат во црно-бела техника, насловот на налогот се поставува во горниот десен дел, а банките имаат можност во предвиденото поле да го постават и своето лого.
За граѓаните ова значи дека новите формулари може да изгледаат поинаку од уплатниците на кои досега биле навикнати. Сепак, нивната основна функција останува непроменета – да ги содржат сите потребни информации за банката да може правилно да го изврши плаќањето.
Одредени податоци, кои претходно биле распоредени во различни полиња, сега се организираат на поинаков начин. Кај некои видови налози може да се побараат и дополнителни информации за примачот на средствата.
Тоа не значи дека секој граѓанин при секое плаќање задолжително ќе мора да ја наведува целосната адреса на примачот. Според упатството, ваквите податоци може да бидат побарани во одредени ситуации, зависно од видот на трансакцијата и информациите со кои располага банката.
Се воведуваат нови шифри за плаќање – веќе нема да бидат трицифрени
Промена има и во начинот на означување на целта на плаќањето. За домашните денарски трансакции се воведуваат нови шифри усогласени со стандардот ISO 20022.
Наместо досегашните трицифрени ознаки, новите кодови ќе бидат составени од четири латинични букви или од комбинација на четири латинични букви и бројки. Со нив треба попрецизно и поструктурирано да се означува видот на плаќањето.
Според упатството на Народната банка, полето за шифра на целта на плаќањето може да го пополни самиот корисник, но тоа не е задолжителен елемент за прием на налогот или за извршување на трансакцијата.
Сепак, во практиката може да има разлики меѓу банкарските системи. Одредени банки може да побараат клиентот да избере соодветна шифра, додека други можат автоматски да предложат или да доделат код. ПроКредит Банка, на пример, ги известила своите клиенти дека за налозите со датум на извршување од 9 ноември треба да се избере соодветната нова шифра.
За плаќањата во странска валута, како и за денарските трансакции во кои плаќачот или примачот е нерезидент, продолжуваат да важат соодветните трицифрени шифри според правилата за платежни трансакции со странство.
Што треба да направат граѓаните за да не направат грешка?
За најголемиот дел од физичките лица, преминот кон новите правила треба да помине без посебни административни обврски. Банките веќе ги имаат податоците за сметките и ги приспособуваат своите системи на новиот начин на работа.
Нема потреба од отворање нова сметка, склучување нов договор или префрлање на средствата само затоа што бројот сега се прикажува со ознаката „MK07“.
При плаќање преку мобилно или електронско банкарство, корисниците треба внимателно да ја следат формата што ја бара апликацијата. Ако системот го прифаќа досегашниот број и автоматски го претвора во ИБАН, не треба дополнително да се додава префиксот. Доколку апликацијата бара целосен ИБАН, тогаш треба да се внесе форматот што го прикажува банката.
Посебно внимание треба да се посвети на претходно зачуваните шаблони и налози со иден датум на извршување. НЛБ Банка, на пример, предупреди дека снимените, но непотпишани налози со датум на валута по 9 ноември нема да можат да се искористат по воведувањето на новите платежни инструменти.
Ова не значи дека истото правило важи на идентичен начин во сите банки. Затоа, клиентите што имаат зачувани налози, шаблони или однапред подготвени плаќања треба да ги проверат во својата апликација пред да ги потпишат и испратат.
За компаниите промените носат поголеми технички обврски
Додека за граѓаните најголемиот дел од промените ќе бидат автоматски, за компаниите, сметководствените бироа и организациите што секојдневно обработуваат голем број трансакции, преминот кон новиот систем бара посериозна подготовка.
Особено внимание е потребно кај фирмите што ги создаваат платните налози преку сметководствени програми, ERP-системи или други деловни софтвери, а потоа ги доставуваат до банките преку датотеки.
Овие системи треба да бидат приспособени да ги поддржуваат новите формати, ИБАН-означувањето и новите шифри според ISO 20022. Компаниите треба да ги проверат и автоматските исплати на плати, плаќањата кон добавувачите, сериските трансакции, увозот и извозот на платни налози, како и начинот на кој се преземаат и обработуваат банкарските изводи.
Некои банки предвиделе и преодни решенија за клиентите. Комерцијална банка објави посебни информации за физички и правни лица, додека НЛБ обезбедува помошни датотеки со старите шифри во преодниот период, наменети за клиентите чии деловни системи сè уште се приспособуваат.
За компаниите што секојдневно испраќаат десетици или стотици платни налози, важно е првиот ден од примената на новите правила да не се третира само како промена на изгледот на електронското банкарство. Потребно е да се тестира извозот на налозите од сметководствените програми, да се провери дали банката ги прифаќа доставените датотеки и дали новите шифри се пренесуваат правилно.
Банките ги приспособија системите пред почетокот на примената
Повеќе банки во земјава претходно објавија известувања и технички инструкции за промените.
Стопанска банка информира дека новите платежни инструменти почнуваат да се применуваат од 9 ноември и дека нејзините дигитални системи и услугите на шалтерите се приспособени за новиот начин на работа.
Комерцијална банка, пак, соопшти дека подготовките за преминот се завршени и дека не се очекуваат прекини во електронското и мобилното банкарство, користењето платежни картички и услугите на банкоматите.
Информации за преминот кон новите правила објавија и НЛБ Банка, Халкбанк, Шпаркасе Банка, ПроКредит Банка, Централна кооперативна банка и ТТК Банка.
Дел од банките во текот на викендот, на 7 и 8 ноември, имаа ограничувања на одредени услуги поради техничките интервенции потребни за приспособување на системите. Македонската банкарска асоцијација соопшти дека подготовките и системските промени се спроведувале на ниво на целиот банкарски сектор.
Според актуелниот список на Македонската банкарска асоцијација, во земјава се наведени 13 банки:
- Комерцијална банка АД Скопје – www.kb.mk
- Стопанска банка АД Скопје – www.stb.com.mk
- НЛБ Банка АД Скопје – www.nlb.mk
- Халкбанк АД Скопје – www.halkbank.mk
- Шпаркасе Банка АД Скопје – www.sparkasse.mk
- ПроКредит Банка АД Скопје – www.pcb.mk
- АЛТА банка АД Битола – altabanka.com.mk
- Развојна банка – www.mbdp.com.mk
- Централна кооперативна банка АД Скопје – www.ccbank.mk
- ТТК Банка АД Скопје – www.ttk.com.mk
- Силк Роуд Банка АД Скопје – www.silkroadbank.com.mk
- М Банка АД Скопје – mbank.mk
- Универзална инвестициона банка АД Скопје – УНИ Банка – www.unibank.mk
Развојната банка има поинаква улога од комерцијалните банки што работат со голем број платежни сметки на населението, па практичните последици од промените за нејзините корисници не се исти како кај физичките лица во останатите банки.
Посебна е и ситуацијата со АЛТА банка АД Битола, која се наоѓа под привремена администрација. За нејзините клиенти важат одделни оперативни мерки, кои не се директно поврзани со денешниот премин кон ISO 20022.
ISO 20022 носи многу поголема промена од новите уплатници
Иако на прв поглед може да изгледа дека станува збор само за додавање четири знаци пред бројот на сметката и замена на старите уплатници, суштината на промената е многу поширока.
Стандардот ISO 20022 воведува поструктуриран начин на кој платежните системи ги опишуваат, обработуваат и разменуваат податоците за финансиските трансакции.
Ова претставува важен технички чекор кон развој на побрзи, поавтоматизирани и подобро поврзани платежни услуги. По приклучувањето кон СЕПА, следните важни чекори за платежната инфраструктура се развојот на инстант плаќањата и поширокото поврзување со европската платежна архитектура, вклучително и системите поврзани со TIPS.
Сепак, воведувањето на новиот стандард не значи дека сите овие услуги автоматски почнуваат да функционираат од денеска. Со промената се поставува техничката основа врз која домашниот платен промет ќе продолжи да се развива во наредниот период.
Најважно за граѓаните е дека нивните сметки и парите на нив остануваат непроменети. Треба само да внимаваат на начинот на внесување на сметките, новиот изглед на платните налози и инструкциите што ги дава нивната банка.
За компаниите, пак, најголем предизвик е приспособувањето на сметководствените програми, датотеките за масовни плаќања, зачуваните налози и новите ISO 20022 шифри. Токму во овие технички процеси постои најголема можност за грешки при преминот.
Со други зборови, од 9 ноември домашниот денарски платен промет не добива нови сметки, туку нов стандард за нивно идентификување и обработка. За повеќето граѓани промената ќе помине речиси автоматски, но за банките, фирмите и сметководствените системи таа претставува значајна техничка операција.
