Граѓаните во Македонија имаат можност да остварат повеќе видови финансиска поддршка од државата, меѓу кои месечни социјални надоместоци, детски додаток, додаток за образование, помош за лица со попреченост и еднократни парични исплати. Овие мерки се наменети за семејства со ниски приходи, невработени лица, самохрани родители и граѓани кои се соочуваат со сериозни финансиски проблеми или други тешки животни околности.
И покрај тоа што постојат различни форми на помош, многу граѓани не се доволно информирани за правата што можат да ги остварат, условите што треба да ги исполнат и роковите за поднесување барање. Важно е да се знае дека најголемиот дел од овие надоместоци не се исплаќаат автоматски, туку е потребно да се започне соодветна постапка пред надлежните институции.
Една од основните форми на државна поддршка е гарантираната минимална помош, наменета за домаќинства што немаат доволно средства за задоволување на основните животни потреби. При одлучувањето дали некое семејство ги исполнува условите, се разгледуваат неговите приходи, имотната состојба и бројот на членови.
За да се оствари ова право, не е неопходно домаќинството да биде целосно без приходи. Доколку приходите се пониски од законски утврдениот праг за конкретното домаќинство, под определени услови може да се добие паричен надоместок што ја покрива разликата.
Надлежните институции ги проверуваат и останатите околности што можат да влијаат врз правото на помош, вклучувајќи го имотот со кој располага семејството, работниот статус на неговите членови и можностите за обезбедување средства за издржување.
Дополнителна финансиска поддршка е предвидена и за домаќинствата што користат гарантирана минимална помош. Таа се однесува на покривање дел од трошоците за енергенси во текот на зимскиот период, кој вообичаено трае од октомври до март.
Значајни права имаат и семејствата со деца. Детскиот додаток е наменет за покривање дел од трошоците за одгледување и развој на децата до 18-годишна возраст. За утврдување на правото се земаат предвид материјалната состојба на домаќинството, приходите, имотот и другите законски пропишани услови.
Покрај детскиот додаток, постои и додаток за образование, наменет за ученици во основното и средното образование чии семејства ги исполнуваат критериумите за добивање на оваа финансиска поддршка.
Еден од условите за користење на образовниот додаток е ученикот редовно да ја посетува наставата, односно да има присуство на најмалку 85 проценти од реализираните наставни часови.
Според наведените правила, барањата за образовен додаток се поднесуваат во периодот од 1 септември до 31 март, додека рокот за вклучување во првиот мерен период е 15 октомври. Поради тоа, родителите треба навреме да проверат дали ги исполнуваат условите и која документација треба да ја достават.
Посебни правила важат и за самохраните родители. При утврдувањето на приходниот праг за детскиот и образовниот додаток се зема предвид нивната специфична семејна состојба.
Сепак, самиот статус на самохран родител не значи дека финансиската помош се добива автоматски. Потребно е да се исполнат законските критериуми, а секое барање се разгледува во согласност со конкретните околности на семејството.
Државата предвидува финансиска поддршка и за семејствата што се грижат за деца или возрасни лица со попреченост.
Меѓу правата што можат да се остварат се посебниот додаток за деца со попреченост, надоместокот заради попреченост и надоместокот за помош и нега од друго лице. Станува збор за различни видови поддршка, за кои се применуваат посебни услови и постапки.
Според објавените податоци на надлежното министерство за 2026 година, месечниот надоместок за помош и нега од друго лице изнесува 6.342 денари за потреба од помош и нега во поголем обем, односно 5.610 денари за помал обем.
Правото на овој надоместок се утврдува врз основа на пропишана медицинска и стручна проценка. Самото поднесување барање не е доволно за автоматско добивање на средствата.
Покрај редовните месечни надоместоци, граѓаните можат да побараат и еднократна парична помош доколку се најдат во состојба на социјален ризик.
Ваквата поддршка е предвидена за одредени ситуации, како природни непогоди, пожари, поплави, смрт на член на семејството или потреба од подолготрајно лекување. Износот што може да се добие зависи од конкретниот случај и од законските услови што важат за соодветниот вид помош.
Посебно право е и еднократната парична помош за новороденче, која се обезбедува за прво и второ новородено дете, доколку се исполнети пропишаните критериуми. За оваа помош е особено важно да се почитува рокот, бидејќи барањето треба да се поднесе најдоцна до наполнети три месеци од животот на детето.
За најголемиот дел од правата во областа на социјалната и детската заштита, барањата се поднесуваат до месно надлежниот центар за социјална работа.
Во зависност од видот на помошта, може да биде потребна документација за приходите, имотната и семејната состојба, здравствената состојба или други околности што се важни за одлучувањето. Дел од потребните податоци надлежните институции ги прибавуваат и по службена должност.
Граѓаните што веќе користат некој од овие надоместоци треба да имаат предвид дека за повеќе права постои обврска да го известат центарот за социјална работа за промените што можат да влијаат врз нивното право. Според наведените правила, известувањето треба да се направи најдоцна во рок од 15 дена.
Промените може да се однесуваат на ново вработување, зголемување на приходите, промена на семејната состојба или на имотот. Доколку ваквите промени не бидат пријавени, може да дојде до престанок на правото на помош или до обврска за враќање на средствата што биле неправилно исплатени.
Особено е важно граѓаните да не претпоставуваат дека немаат право на финансиска поддршка само затоа што се вработени или остваруваат одредени приходи. Условите се разликуваат од еден до друг надоместок, а во одредени случаи постои можност истовремено да се користат повеќе права.
Затоа, семејствата што се соочуваат со финансиски тешкотии треба да се обратат до надлежниот центар за социјална работа и да се информираат за сите видови поддршка за кои потенцијално ги исполнуваат условите.
Навременото поднесување на барањето, доставувањето на потребната документација и почитувањето на утврдените рокови се важни за остварување на законски предвидените права. Државната помош не се доделува автоматски на сите граѓани, но оние што ги исполнуваат условите можат да ја побараат преку пропишаната постапка.
