Кога возач-почетник на само 18 години ќе биде затекнат како управува автомобил со 211 километри на час на автопатот Скопје–Тетово, тоа не е само уште еден сообраќаен прекршок. Таквите случаи отвораат сериозни прашања за безбедноста на патиштата, односот на младите кон возењето и ефикасноста на мерките што треба да ги спречат ваквите ризични постапки.
Според официјалните информации, на 23 јули околу 16:21 часот, кај клучката Кондово, полициски службеници го лишиле од слобода 18-годишниот возач откако било утврдено дека се движел со брзина од 211 километри на час. Возилото му било одземено, а против него ќе биде поведена соодветна законска постапка.
Возачите-почетници и онака се третираат како посебна категорија во законската регулатива, бидејќи немаат доволно искуство зад воланот. Поради тоа, за нив важат построги правила и ограничувања, со цел да се намали ризикот од тешки сообраќајни несреќи.
Но, самиот прекршок отвора и поширока дебата. Зошто дел од младите возачи автомобилот го гледаат како средство за докажување, демонстрација на самодоверба или адреналин, наместо како средство што бара голема одговорност? И уште поважно – дали строгите казни сами по себе се доволни за да го променат ваквото однесување?
Брзина од 211 километри на час не може да се смета за обична грешка во проценката. При таква брзина времето за реакција е значително намалено, а секоја непредвидена ситуација може да има катастрофални последици. Опасноста не е само за возачот, туку и за сите останати учесници во сообраќајот кои во тој момент се нашле на патот.
Затоа, ваквите случаи не треба да се оправдуваат со изрази како „младост – лудост“. Напротив, тие укажуваат на потребата од поголема сообраќајна култура и промена на перцепцијата дека големата брзина е доказ за умешност или престиж. Во реалноста, агресивното возење е сериозен ризик што може да заврши со трагични последици.
Стручната јавност смета дека строгите санкции, како одземање на возилото, забрана за управување и прекршочни или кривични постапки, се неопходни бидејќи испраќаат јасна порака дека екстремното прекршување на правилата нема да биде толерирано. Во период кога новите системи за контрола на сообраќајот бележат голем број прекршоци, податоците покажуваат дека проблемот е многу поширок отколку што изгледа на прв поглед.
Сепак, многумина предупредуваат дека казните најчесто доаѓаат откако ризичното однесување веќе се случило. Во моментот кога млад човек одлучува да вози со екстремна брзина, најчесто не размислува за законските последици, туку под влијание на адреналин, преценување на сопствените способности, притисок од друштвото или чувство дека ништо лошо не може да му се случи.
И Светската здравствена организација предупредува дека сообраќајните несреќи се меѓу водечките причини за смрт кај младите луѓе на возраст од 5 до 29 години. Дополнително, истражувањата покажуваат дека секое зголемување на просечната брзина за само еден процент го зголемува ризикот од смртоносна несреќа за околу четири проценти. Европските анализи исто така укажуваат дека возачите-почетници се изложени на значително поголем ризик поради недоволното искуство, слабата проценка на опасностите и возењето со несоодветна брзина.
Експертите предлагаат покрај казните да се воведат и дополнителни мерки. Меѓу нив се задолжителни практични обуки за возачи што направиле тешки прекршоци, повторна едукација за проценка на ризикот, ограничувања за ноќно возење или бројот на сопатници, како и користење современи телематски системи што ја следат брзината, начинот на возење и другите ризични навики.
Се посочува и можноста за психолошко советување кај возачи кои сториле особено опасни прекршоци, не како казна, туку како начин подобро да се разберат причините за ризичното однесување и да се спречат идни инциденти.
На крајот, одговорноста не е само кај младите возачи. Тие учат од средината во која растат и од примерите што секојдневно ги гледаат на улиците. Ако возрасните постојано ги игнорираат сообраќајните правила и ја претставуваат брзината како нешто за восхит, тогаш тешко е да се очекува поинакво однесување од новите генерации.
Случајот кај Кондово заврши без човечки жртви, но останува силно предупредување дека превенцијата е многу поважна од реакцијата по несреќата. Само со комбинација од строги санкции, квалитетна едукација, современи технологии и поголема сообраќајна култура може да се намали бројот на вакви опасни случаи и да се зачуваат човечки животи.
