По откривањето на бактеријата салмонела во чери домати со потекло од Италија, кои се најдоа на хрватскиот пазар, повторно се актуелизира прашањето за безбедноста на храната што секојдневно ја консумираме. Инфекцијата може да предизвика сериозни проблеми со дигестивниот систем, а особено е важно навреме да се препознаат симптомите и да се знае како да се намали ризикот од заразување.
Хрватскиот Државен инспекторат на 12 октомври соопшти дека се спроведуваат инспекциски контроли по предупредувањето за присуство на бактериите Salmonella Typhimurium и Salmonella Strathcona во чери домати со потекло од Италија.
Иако салмонелата најчесто се поврзува со недоволно термички обработено месо, јајца и други производи од животинско потекло, извор на инфекцијата може да бидат и суровиот зеленчук, овошјето и другата храна што се контаминирала во текот на производството, транспортот или подготовката.
Според Европскиот центар за превенција и контрола на болести (ECDC) и Светската здравствена организација (СЗО), правилната хигиена и безбедното ракување со храната се меѓу најважните мерки за спречување на инфекцијата.
Како се пренесува салмонелата и која храна носи ризик?
Инфекцијата предизвикана од бактеријата салмонела, позната како салмонелоза, најчесто настанува по консумирање храна или вода што е контаминирана со бактеријата.
Меѓу производите што најчесто се поврзуваат со заразување се:
- Сурови или недоволно варени јајца, како и јадења во чија подготовка се користат такви јајца.
- Недоволно термички обработено месо, особено живина.
- Непастеризирано млеко и производи направени од него.
- Сурово овошје и зеленчук што биле изложени на бактериска контаминација.
- Храна што дошла во контакт со сурово месо, нечисти раце или контаминирани кујнски површини.
Ризикот постои и кога бактериите од суровата храна се пренесуваат на веќе подготвен оброк. Тоа може да се случи преку ножеви, даски за сечење или друг кујнски прибор што не бил соодветно исчистен.
Салмонелата може да се пренесе и преку директен контакт со заразени животни, вклучувајќи влекачи и домашни миленици. Пренос е можен и од човек на човек преку фекално-орален пат, најчесто поради недоволно миење на рацете по користење на тоалетот.
Важно е да се знае дека храната не мора да има непријатен мирис или видливи знаци на расипување за да биде контаминирана. Затоа, правилното складирање и подготовка се клучни за заштита.
Кои се првите симптоми и кога се појавуваат?
Симптомите на салмонелоза најчесто се појавуваат од шест часа до шест дена по изложувањето на бактеријата. Кај многу заболени, тегобите траат од четири до седум дена.
Најчестите симптоми се:
- Дијареја, која понекогаш може да содржи крв.
- Грчеви и болки во стомакот.
- Покачена телесна температура.
- Гадење и повраќање.
- Главоболка и намален апетит.
Инфекцијата може да помине со благи симптоми, но кај некои луѓе може да предизвика и сериозна дехидратација, особено кога дијарејата и повраќањето се чести.
Според американските Центри за контрола и превенција на болести (CDC), најголем дел од заболените закрепнуваат без посебен третман. Сепак, неопходно е да се надоместат течностите и електролитите што се губат преку дијарејата и повраќањето.
Кога инфекцијата може да стане опасна?
Иако повеќето заболени закрепнуваат во рок од неколку дена, салмонелозата понекогаш може да доведе до сериозни компликации.
Особено внимателни треба да бидат родителите на мали деца, постарите лица и луѓето со ослабен имунолошки систем. Кај овие групи постои поголем ризик од тешка дехидратација и ширење на инфекцијата од цревата во крвотокот или во други делови од телото.
Медицинска помош треба да се побара доколку дијарејата или повраќањето траат подолго од два дена, се појави крв во столицата, има висока температура или се забележат знаци на дехидратација.
Меѓу предупредувачките знаци се многу намалено мокрење, сува уста, вртоглавица и изразена слабост.
Посебна претпазливост е потребна кај доенчињата и малите деца, бидејќи губењето течности може брзо да стане сериозно. Доколку детето е невообичаено поспано, мокри значително помалку или покажува други знаци на влошување, потребно е веднаш да се побара медицинска помош.
Како се лекува салмонелозата?
Кај повеќето здрави лица, лекувањето главно се состои од надоместување на изгубените течности и електролити, со цел да се спречи или да се ублажи дехидратацијата.
Антибиотиците не се користат рутински кај благи до умерени инфекции кај здрави луѓе. Лекар може да ги препише кога болеста е потешка или кога постојат фактори што го зголемуваат ризикот од компликации.
Поради тоа, не се препорачува самостојно земање антибиотици. Доколку симптомите се изразени или постои сомневање за салмонелоза, лекарот може да процени дали се потребни лабораториски испитувања и соодветен третман.
Како да се заштитите од салмонела?
Неколку едноставни навики можат значително да го намалат ризикот од инфекција.
Темелно мијте ги рацете. Тоа треба да го правите пред подготовка на храна, по ракување со сурово месо, по користење на тоалетот и по контакт со животни.
Добро термички обработувајте го месото и јајцата. Избегнувајте сурови јајца и недоволно зготвено месо. За јадења што не се термички обработуваат, користете пастеризирани производи кога е потребно.
Одделувајте ја суровата од готовата храна. Користете различни даски за сечење и кујнски прибор за сурово месо и за храната што се консумира без дополнително готвење.
Мијте ги овошјето и зеленчукот. Исплакнете ги под млаз вода. Миењето помага да се отстранат нечистотиите и да се намали количеството микроорганизми на површината, но не гарантира дека ќе бидат отстранети сите бактерии.
Чувајте ја храната правилно. Производите што бараат ладење треба да се чуваат во фрижидер, а зготвената храна не треба да останува долго време на собна температура.
Внимавајте на хигиената и кога некој веќе има симптоми. Бактеријата може да се излачува преку столицата и откако ќе се повлечат тегобите, па затоа редовното и темелно миење на рацете останува важно.
Салмонелата не може секогаш да се открие според изгледот или мирисот на храната. Затоа, правилната подготовка, соодветното чување и добрата хигиена се најважните начини за намалување на ризикот од инфекција. Доколку се појават сериозни симптоми или знаци на дехидратација, не треба да се чека тие да поминат сами од себе, туку да се побара медицинска помош.
