Истражувањата на древни човечки останки откриваат дека една од најстрашните болести во историјата на човештвото можеби ги погодувала луѓето многу порано отколку што се мислеше.
Бактеријата Yersinia pestis, позната како причинител на чумата која во 14 век ја предизвикала разорната „црна смрт“ и однела животи на десетици милиони луѓе во Европа, според новите научни докази била присутна меѓу човечките заедници уште пред повеќе од 5.000 години.
Меѓународен тим научници открил траги од оваа бактерија кај заедници на ловци-собирачи кои живееле во близина на Бајкалското Езеро во Сибир пред околу 5.500 години. Ова претставува најстар доказ дека чумата не била само изолирана инфекција, туку болест која можела да се шири низ цели заедници.
Истражувањето, објавено во научното списание „Nature“, се темелело на анализа на ДНК од остатоци на 46 луѓе закопани на четири неолитски гробишта во Сибир. Научниците првично сакале да ги истражат семејните врски и начинот на живот на древните популации, но генетските анализи откриле нешто многу посериозно – присуство на бактерии кои предизвикуваат чума.
Ова откритие покажува дека болеста не се појавила одеднаш во средниот век, туку имала многу подолга и потешка историја.
Претходно биле пронајдени траги од Y. pestis кај древни луѓе во Шведска и Латвија, стари околу 5.000 години, но најновата студија за првпат покажува дека бактеријата можела да предизвика пошироки епидемиски појави меѓу цели заедници.
Научниците сè уште дебатираат колку биле опасни најраните форми на чумата. Некои сметаат дека тие можеби биле помалку смртоносни од подоцнежните варијанти, но други истражувачи укажуваат дека и древните соеви можеле да предизвикаат големи загуби.
„Нашите резултати покажуваат дека тие можеле да бидат исклучително смртоносни дури и тогаш“, изјавил генетичарот Еске Вилерслев од Универзитетот во Копенхаген.
Болест која оставила трага низ целата човечка историја
Чумата низ историјата се појавувала во три главни форми – бубонска, пулмонална и септикемична. Се проценува дека во последните околу 1.500 години таа однела приближно 200 милиони животи.
Најпознатата епизода е „црната смрт“ во 14 век, кога болеста предизвикала една од најголемите демографски катастрофи во историјата на Европа.
Сепак, научниците откриле дека најраните верзии на бактеријата немале некои од карактеристиките кои подоцна ја направиле бубонската чума толку опасна. Токму тоа долго време ја прикривало нејзината можна улога во древните општества.
Во остатоците од луѓето закопани околу Бајкалското Езеро, истражувачите откриле дека повеќе од една третина од анализираните лица имале траги од Y. pestis, во количини поголеми од кај кој било друг познат древен патоген.
Особено интересно е што голем дел од починатите биле многу млади. Помеѓу 65 и 75 проценти од погребаните имале помалку од 15 години, што укажува дека инфекцијата можеби сериозно ја погодила целата заедница.
Радиојаглеродните анализи покажале дека заразените луѓе не починале во исто време, туку во различни периоди. Дел од нив живееле пред околу 5.500 до 5.300 години, додека други биле заразени околу 5.000 години наназад.
Тоа укажува дека епидемиите на чума во тој регион можеби се повторувале повеќепати низ вековите.
Научниците претпоставуваат дека бактеријата можела да преживее во популации на диви животни и повторно да преминува кај луѓето, создавајќи нови бранови на зараза.
Истражувачите предупредуваат дека проучувањето на древните пандемии не е важно само за разбирање на минатото, туку и за денешните здравствени предизвици, бидејќи многу нови човечки инфекции потекнуваат од патогени кои преминуваат од животни на луѓе.
