Судскиот процес за трагедијата во дискотеката „Пулс“ во Кочани продолжува да отвора нови прашања за начинот на кој била организирана полициската акција во ноќта кога избувнал пожарот, во кој животот го загубија 63 лица, а повеќе од 200 беа повредени.
Сведочењата изнесени на рочиштето одржано на 12 ноември укажаа на можни пропусти во комуникацијата, координацијата и подготовката на полициската операција. Особено внимание привлече фактот што дел од полициските службеници од Пробиштип, според нивните искази, биле испратени на службена задача без однапред да знаат што точно треба да прават, додека за акциската контрола, наводно, добиле усна наместо писмена наредба.
На судењето не се разгледува само постапувањето на полицајците кои биле присутни во дискотеката за време на пожарот. Сè поголемо внимание се посветува и на прашањето кој ја подготвувал операцијата, кој ја раководел, како биле распределени задачите и дали службениците располагале со доволно информации за условите во кои требало да ја извршат контролата.
Според сведочењето на Драган Василески, виш инспектор за економски криминалитет во ОВР Пробиштип, тој од тогашниот началник добил задача да предложи двајца инспектори кои ќе учествуваат во службени активности на подрачјето на ОВР Кочани.
Пред судот Василески изјавил дека ниту тој, ниту полициските службеници Мартин Арсовски и Дарко Милошевски немале сознанија за конкретната задача што требало да ја извршат.
Нивната инструкција била со службено возило да пристигнат на однапред договорена локација во Кочани, каде што требало да ги пречекаат други полициски службеници. Според неговиот исказ, никој не им посочил дека треба да носат униформи, ниту им биле дадени информации за евентуални безбедносни ризици поврзани со местото на кое требало да интервенираат.
Дополнително, Василески посведочил дека тој и двајцата инспектори од Пробиштип не биле вклучени во подготовката, организацијата или изработката на оперативниот план за акциската контрола.
Подоцна, двајцата полицајци добиле задача да учествуваат во контролата на дискотеката „Пулс“, каде што требало да извршат проверка на лице за кое постоело сомнение дека поседува наркотични средства.
Овие искази се дел од доказната постапка, а нивната веродостојност и значење треба да ги утврди судот врз основа на сите расположливи докази. Сепак, тие отвораат низа прашања за тоа како функционирала организацијата на полициската акција и кој бил одговорен за нејзината подготовка.
Усна наредба и прашањето кој ја организирал акцијата
Фактот дека полициските службеници добиле усна наредба, наместо писмена, сам по себе не докажува дека операцијата била незаконска или дека некој ја прекршил службената должност. За да се утврди тоа, потребно е да се испитаат конкретните правила што важеле за ваков вид контроли, содржината на наредбите и целокупната документација поврзана со акцијата.
Меѓутоа, за да се добие целосна слика за случувањата, неопходно е да се реконструира целиот синџир на командување и одговорност.
Тоа подразбира да се утврди кој прв ја иницирал операцијата, кој дал одобрение за нејзино спроведување, кој бил задолжен за планирањето, кој ги определил локациите на кои требало да се вршат контролите, како биле распоредени полициските екипи и кој бил одговорен за пренесување на конкретните инструкции до службениците на терен.
Доколку инспекторите од Пробиштип навистина не учествувале во подготовката на акцијата и однапред не ја знаеле нејзината цел, тогаш треба да се разјасни кој им ги дал конкретните насоки по пристигнувањето во Кочани.
Особено важно е да се утврди кој одлучил тие да бидат распоредени токму во дискотеката „Пулс“, каква задача им била доделена и дали пред почетокот на контролата им биле соопштени сите релевантни информации за објектот.
Тука се отвора и прашањето за разликата меѓу одговорноста на оние што ја издавале и организирале наредбата и одговорноста на полицајците кои ја извршувале на терен. Станува збор за поврзани, но различни обврски, кои мора да бидат утврдени одделно.
Кој бил задолжен за процената на безбедноста во „Пулс“?
Едно од најважните прашања што произлегуваат од сведочењата е дали пред спроведувањето на полициската контрола била направена соодветна процена на условите и можните ризици во објектот.
Ова прашање добива особена тежина ако се земат предвид последиците од пожарот што избувна на 16 март 2025 година. Во трагедијата загинаа 63 лица, а повеќе од 200 беа повредени.
Сепак, самиот трагичен исход не може автоматски да се смета за доказ дека секоја претходна одлука била незаконска или дека сите полициски службеници можеле однапред да предвидат што ќе се случи.
Затоа, судот треба да утврди какви информации имале надлежните институции пред спроведувањето на контролата, дали постоеле претходни предупредувања за состојбата во објектот, кој бил задолжен за процена на безбедносните услови и дали биле предвидени соодветни мерки за постапување во случај на опасност.
Потребно е да се разјасни и каква била вистинската цел на операцијата, дали станувало збор исклучиво за контрола насочена кон спречување криминал или акцијата имала и други задачи, како и на кој начин биле координирани различните полициски единици.
Доколку постоел оперативен план, треба да се испита неговата содржина, кој го изработил, кој го одобрил и дали бил доставен до сите службеници што требало да учествуваат во акцијата. Доколку таков план не бил изготвен, треба да се утврди врз која основа била организирана операцијата и какви инструкции добиле полициските екипи.
Ова не се само формални прашања. Станува збор за основни елементи на професионалното полициско постапување, кои се однесуваат на јасното дефинирање на задачите, координацијата меѓу службениците и обезбедувањето услови за нивна безбедна работа.
Дали полицајците знаеле зошто се испратени во дискотеката?
Сведочењето дека дел од полициските службеници однапред не ја знаеле конкретната цел на задачата отвора и прашања за нивната индивидуална одговорност.
Одбраната на обвинетите полицајци има право да ги користи овие искази и останатите докази за да покаже какви инструкции добиле службениците и како постапувале за време на акцијата.
Сепак, фактот дека некој извршувал наредба од претпоставен не значи автоматски дека е ослободен од секоја одговорност. Од друга страна, ниту самото присуство на полициски службеник во објектот е доволно за да се заклучи дека тој е виновен за трагичните последици.
За секој од обвинетите мора поединечно да се утврдат конкретните службени обврски, информациите со кои располагал, неговите постапки или евентуални пропусти, како и поврзаноста на тие дејствија со делото за кое се товари.
Одговорноста не може да се утврдува колективно само затоа што повеќе службеници биле дел од истата операција.
Истите критериуми мора да важат и за полициските претпоставени и лицата кои биле задолжени за организацијата и раководењето со акцијата.
Доколку полицајците на терен навистина не биле запознаени со конкретните задачи, тогаш треба да се утврди кој им ги пренел инструкциите, кој ја координирал нивната работа и дали имало пропусти во подготовката на операцијата.
Токму затоа исказот на Драган Василески има значење за судската постапка. Тој не се однесува само на улогата на двајцата инспектори од Пробиштип, туку отвора простор за дополнително испитување на одговорноста на оние што ја планирале и координирале полициската акција.
Родителите бараат одговори за начинот на кој била организирана акцијата
Семејствата на загинатите продолжуваат да бараат целосно расветлување на сите околности поврзани со трагедијата, вклучително и начинот на кој била организирана полициската операција.
На рочиштето, Александар Наунов, во име на родителите, го поставил прашањето дали е професионално полициски службеници да бидат испратени на задача без претходно да добијат соодветни информации и јасни инструкции за нивните обврски.
Ова прашање не треба да остане само дел од расправијата меѓу одбраната и семејствата на жртвите. Одговорот треба да се утврди преку конкретни докази за командниот синџир, оперативните инструкции, планот за акцијата и службените обврски на сите инволвирани.
За да се реконструира целиот тек на настаните, потребно е да се разгледаат оперативниот план, доколку бил изготвен, наредбите и начинот на нивното пренесување, распоредот на полициските екипи, комуникацијата меѓу различните единици, како и сведочењата на лицата кои ја организирале и раководеле операцијата.
Особено значајни се и документите што би покажале со какви информации за дискотеката располагале надлежните пред да започне контролата.
Без ваквите докази не може одговорно да се донесе заклучок за тоа кој е виновен, но истовремено без нив не може да се добие ниту целосен одговор за начинот на кој била организирана акцијата.
Трагедијата во „Пулс“ не смее да се сведе само на прашањето што направил секој од полицајците во моментите кога бил во дискотеката. Судскиот процес треба да ја расветли и пошироката институционална одговорност: кој ја издал наредбата, кој ја организирал операцијата, кој ги распределил задачите, како биле информирани службениците и кој бил задолжен за процената на ризиците.
Семејствата на загинатите очекуваат одговори, а судската постапка треба да утврди дали имало пропусти и кој, доколку се докаже одговорност, ќе одговара за нив. Усната наредба е само еден дел од приказната што допрва треба целосно да се расветли.
