Србија се соочува со вистински институционален пресврт по изборниот пораз на Српската напредна партија (СНС), која по цели 14 години ја загуби власта. Само две недели по парламентарните избори, во земјата се уапсени повеќе од 90 лица, а меѓу приведените има високи полициски функционери, банкарски раководители, директори на државни институции и претставници на локалната власт.
Истрагите опфаќаат сериозни сомневања за корупција, злоупотреба на службената положба, перење пари и незаконско располагање со јавни средства. Масовните апсења отворија низа прашања за работењето на институциите во изминатите години, но и за тоа дали новите политички околности ќе донесат вистински промени во Србија.
Политичкиот пресврт следуваше по победата на студентската листа на парламентарните избори, на кои таа освои 140 пратенички мандати. Листата на Српската напредна партија, предводена од Александар Вучиќ, освои 103 мандати.
Со овој резултат заврши 14-годишното владеење на напредњаците, а Србија влезе во период на значајни политички и институционални промени.
На удар и највисоките полициски функционери
Особено внимание во јавноста предизвикаа апсењата во полициските структури, каде што меѓу приведените се најдоа и лица на високи раководни позиции.
Меѓу нив се началникот на Дирекцијата за криминалистичка полиција, Марко Кричак, началникот на Службата за сузбивање на криминалот, Бошко Секулиќ, како и командантот на Специјалната антитерористичка единица, Игор Жмириќ.
Во рамките на повеќе полициски акции биле приведени и други припадници на безбедносните структури, а истрагите се прошируваат на различни случаи поврзани со работата на полицијата.
Дел од предметите се однесуваат на постапувањето на полициските службеници за време на антивладините студентски протести. Одредени лица се осомничени за злоупотреба на службените овластувања, додека повторно се разгледуваат и случаи кои во минатото предизвикаа силни реакции и незадоволство кај граѓаните.
Сопственик на банка осомничен за повлекување речиси 380 милиони евра
Еден од финансиски најзначајните случаи во рамките на истрагите е поврзан со сопственикот на Алта банка, Давор Мацура.
Тој бил уапсен заедно со свои соработници под сомнение за незаконско повлекување на речиси 380 милиони евра од трезорот на банката. Случајот предизвика големо внимание поради огромната сума пари и сомневањата за незаконско располагање со финансиските средства.
По случувањата, на Алта банка ѝ била одземена лиценцата за работа, а била започната и стечајна постапка.
Овој предмет е еден од најголемите во актуелниот бран истраги, но надлежните органи продолжуваат да ги испитуваат и другите сомневања за незаконско работење во финансискиот сектор.
И државни директори и функционери завршија во притвор
Апсењата не се ограничени само на полицијата и банкарскиот сектор. Под истрага се најдоа и претставници на државната и локалната администрација, кои се поврзуваат со различни сомневања за незаконско работење и злоупотреба на службената положба.
Меѓу уапсените се покраинскиот секретар за социјална политика, Предраг Вулетиќ, директорот на Републичкиот хидрометеоролошки завод, Југослав Николиќ, како и управникот на затворот Забела, Родољуб Рончевиќ.
Случаите поврзани со овие функционери се дел од пошироките истраги кои треба да утврдат дали во државните институции имало незаконско постапување и злоупотреба на доверените овластувања.
Правните експерти прашуваат зошто институциите не реагирале порано
Масовните апсења отворија и едно особено важно прашање: како е можно случаите за кои сега се спроведуваат истраги со години да не добиле соодветна институционална разрешница?
Горан Илиќ, професор на Правниот факултет во Белград, предупредил дека обвинителствата и судовите и претходно располагале со законски овластувања да постапуваат во ваквите предмети.
Според него, сега најважно е да се следи дали започнатите истраги навистина ќе резултираат со обвиненија и судски одлуки или повторно ќе бидат оставени без конечен исход.
Слични забелешки имаат и други правни експерти, кои забележуваат промена во односот на институциите кон случаите што со години биле без конкретна разрешница.
Истовремено, се појавуваат и предупредувања дека дел од службените лица би можеле да се обидат да се приспособат на новите политички околности за да ги зачуваат своите позиции и влијание.
Поради тоа, во јавноста се отвора дилемата дали актуелниот бран апсења претставува вистинска институционална борба против корупцијата или, пак, обид на одредени поединци да се приближат до новата власт и да ги заштитат сопствените интереси.
Новата власт најавува пресметка со корупцијата
Претставниците на студентската листа, која победи на изборите, меѓу главните приоритети ги посочија борбата против корупцијата, деполитизацијата на државните институции и утврдувањето одговорност за случаите кои со години предизвикуваат незадоволство кај граѓаните.
Сепак, новата влада сè уште формално не ги презела сите државни институции. Конститутивната седница на Собранието беше најавена за 17 ноември, по што треба да следува постапката за формирање нова влада.
Токму следните месеци ќе бидат клучни за да се покаже дали најавените промени ќе се претворат во конкретни резултати. Ќе биде важно дали истрагите ќе завршат со обвиненија, дали ќе има судски пресуди и дали ќе се воспостави поинаков начин на функционирање на државните институции.
По 14 години владеење на Српската напредна партија, Србија се наоѓа пред голем политички и институционален предизвик. Масовните апсења веќе го привлекоа вниманието на јавноста, но вистинската слика за промените ќе се види дури кога ќе стане јасно дали одговорноста ќе биде утврдена пред судовите и дали новата власт ќе успее да ги исполни ветувањата за борба против корупцијата.
