Црна Гора се најде на самиот врв во Европа според потрошувачката на антибиотици, а здравствените експерти предупредуваат дека станува збор за сериозен проблем кој може да остави долгорочни последици врз јавното здравје.
Според најновите податоци на Институт за лекови и медицински средства на Црна Гора, во текот на 2024 година потрошувачката на антибиотици во јавните и приватните здравствени установи достигнала 30,83 дефинирани дневни дози на 1.000 жители дневно. Со ова, Црна Гора ги надминала дури и државите кои со години важат за земји со екстремно висока употреба на антибиотици, меѓу кои и Грција.
Но зад овие бројки се крие многу подлабок проблем. Антибиотиците сè почесто се користат како брзо решение за настинки, болки во грло, кашлица или вирусни инфекции, иако тие дејствуваат исклучиво против бактерии. Кога лековите се земаат без вистинска потреба, во погрешна доза или терапијата се прекинува предвреме, бактериите постепено развиваат отпорност и стануваат многу потешки за лекување.
Светска здравствена организација предупредува дека антимикробната резистентност веќе е една од најголемите глобални закани за здравјето. Тоа значи дека бактериите, вирусите, габите и паразитите со текот на времето престануваат да реагираат на лековите, па дури и најобични инфекции можат да станат сериозна опасност.
Според податоците на СЗО, во 2023 година една од шест лабораториски потврдени бактериски инфекции во светот била отпорна на антибиотски третман.
Црна Гора не се соочува само со висока употреба на антибиотици, туку и со сериозен ризик од отпорност на бактериите. Научни анализи покажуваат дека земјата со години е меѓу најголемите потрошувачи на антибиотици во Европа, а одредени опасни грам-негативни бактерии таму покажуваат една од највисоките стапки на отпорност на клучни лекови.
Особено загрижува фактот што голем дел од граѓаните користат антибиотици без јасна потреба. Истражување објавено во European Journal of Public Health покажало дека дури 60,9 проценти од испитаниците во Црна Гора користеле антибиотици во последните 12 месеци. За споредба, европскиот просек во 2022 година изнесувал само 23 проценти.
Во истото истражување било наведено и дека значителен дел од антибиотиците биле издадени без лекарски рецепт, што дополнително ја зголемува опасноста од несоодветна употреба.
Експертите предупредуваат дека проблемот не може да се сведе само на пациентите. Одговорноста, според нив, е поделена меѓу граѓаните, лекарите, аптеките и институциите. Пациентите често бараат антибиотик „за секој случај“, лекарите понекогаш препишуваат терапија под притисок или превентивно, а државата мора континуирано да спроведува кампањи за рационална употреба на овие лекови.
Последиците, предупредуваат здравствените власти, можат да бидат многу сериозни. Ако антибиотиците ја изгубат својата ефикасност, обични инфекции ќе станат опасни, операциите и болничките третмани ќе носат поголем ризик, а лекувањето ќе трае подолго и ќе биде поскапо и покомплицирано.
Поради тоа, европските и меѓународните институции сè погласно бараат координиран пристап во борбата против антимикробната резистентност. Посебна мисија на Европски центар за превенција и контрола на болести, Европска комисија и Европска агенција за безбедност на храната веќе ја анализирала состојбата во Црна Гора и ја истакнала потребата од таканаречен „One Health“ пристап, односно заедничка контрола на употребата на антибиотици кај луѓето, животните, храната и животната средина.
