Долготрајните блокади на клучните гранични премини на Западен Балкан со денови ја парализираат меѓународната транспортна логистика и предизвикуваат економски загуби што се мерат во десетици милиони евра дневно. Протестите на камионските и автобуски превозници конечно ја натераа Европската Унија институционално да го отвори прашањето за долгорочен престој во Шенген-зоната за професионалците од трети земји, меѓу кои и возачите.
Според работен документ на Европската комисија, кој ќе биде официјално презентиран во Брисел, се најавува нова визна стратегија што предвидува почеток на стратешка дискусија за исклучоци од правилото 90/180 дена. Ова правило моментално дозволува престој од максимум 90 дена во период од 180 дена, што превозниците го сметаат за клучна пречка за нормално функционирање на меѓународниот транспорт.
Првпат признаен проблемот на транспортерите
Во документот се наведува дека може да се разгледа можноста за подолг престој во Шенген-зоната, под услов времето поминато во една поединечна земја да не надминува 90 дена. Како конкретен пример се наведуваат професионалните возачи и други мобилни работници кои работат за компании со седиште во ЕУ и чија работа подразбира постојано движење меѓу повеќе земји членки.
– Ова е првпат проблемот со кој се соочуваат превозниците од Македонија и од регионот формално да биде признаен како прашање на конкурентноста на Европската Унија – велат извори блиски до транспортниот сектор.
Протестите го разбудија Брисел
Товарниот сообраќај од Западен Балкан кон земјите од Шенген е сериозно нарушен веќе неколку дена. Протестите започнаа со блокади на граничните премини од страна на превозници од Македонија, Србија, Црна Гора и Босна и Херцеговина, кои бараат промена на начинот на пресметување на престојот на возачите.
Стопанските комори предупредуваат дека дневните економски загуби поради застојот достигнуваат и до 100 милиони евра, што претставува сериозен удар не само за економиите на земјите од регионот, туку и за компаниите од ЕУ кои зависат од овие транспортни коридори.
Активност на македонските институции
Македонските власти интензивно лобираат за решение. Вицепремиерот и министер за транспорт Александар Николоски оствари средби со претставници на земји членки на ЕУ, при што проблемот со правилото 90/180 беше во фокусот на разговорите.
– Станува збор за регионален проблем со сериозни економски импликации. Ова ги погодува и европските компании кои инвестирале на Западен Балкан и се извозно ориентирани кон ЕУ – истакна Николоски.
И премиерот Христијан Мицкоски најави директна комуникација со Европската комисија, со цел проблемот конечно да добие конкретно решение.
Превозниците бараат фер третман
Од здружението „Макам-транс“ велат дека сегашните правила ги третираат професионалните возачи како туристи, а не како клучни работници во меѓународниот транспорт.
– Не е економски оправдано еден возач три месеци да седи дома, а друг да работи. Тоа е неодржливо и за компаниите и за самите возачи – изјави генералната секретарка Билјана Муратовска.
И автобускиот сектор најавува можност за приклучување кон протестите доколку не се донесе поволно решение.
Решение има, но не веднаш
Иако најавената визна стратегија претставува значаен чекор напред, експертите предупредуваат дека не станува збор за брзо решение. Процесот ќе бара дополнителни дијалози, усогласување на безбедносните и миграциските политики и политичка волја од земјите членки.
Сепак, фактот што Европската Унија официјално ја призна економската штета и ја отвори дебатата се смета за прв конкретен резултат од протестите.
Без јасно и одржливо решение, блокадите и економските загуби ќе продолжат, предупредуваат превозниците, ставајќи ја на сериозен тест способноста на ЕУ навремено да реагира на реалните проблеми на теренот.
