Грција подготвува необична мерка со која сака да го спречи иселувањето од еден од своите најоддалечени острови и да привлече нови постојани жители. На Кастелоризо, домаќинствата што трајно живеат таму ќе можат да добиваат 5.000 евра годишно, а износот ќе се зголемува за дополнителни 1.000 евра за секое малолетно дете.
Мерката во неделата ја најави грчкиот премиер Киријакос Мицотакис за време на посетата на Кастелоризо. Целта е да се задржи постојното население на островот, но и да се поттикнат други луѓе да се преселат таму и да останат трајно.
Правото на финансиската помош нема да биде ограничено само на луѓето кои веќе живеат на островот. И оние кои допрва ќе се преселат ќе можат да ја користат мерката, но под услов да докажат дека на Кастелоризо престојувале непрекинато најмалку една година.
Помошта од 5.000 евра ќе биде ослободена од данок и нема да може да биде предмет на присилна наплата. За домаќинствата кои веќе имаат постојано живеалиште на островот, првите исплати се планирани за почетокот на 2027 година.
Новите жители би можеле да почнат да ја добиваат финансиската поддршка од 2028 година, откако ќе го исполнат условот за најмалку една година постојан престој. Деталните критериуми за програмата допрва треба да ги утврдат грчките власти.
Висината на помошта ќе зависи и од бројот на членови во домаќинството. Самец би добивал 5.000 евра годишно, додека брачен пар би имал 5.000 евра за домаќинството, односно 2.500 евра по лице.
Семејство со двајца родители и едно малолетно дете би добивало вкупно 6.000 евра годишно, додека семејство со две деца би добивало 7.000 евра годишно.
Но, грчкиот план не завршува со директната финансиска помош.
За вработените во јавните служби, армијата и безбедносните структури кои работат на Кастелоризо е предвиден и посебен постојан годишен додаток од 5.000 евра.
Паралелно со тоа, властите планираат да воведат уште една субвенционирана траектна линија неделно на релацијата Пиреја – Родос – Кастелоризо. Предвидена е и модернизација на пристаништето и аеродромот, изградба на нови постројки за десалинизација, како и обновување на старите куќи.
Во дел од обновените објекти бесплатно би можеле да бидат сместувани лекари, наставници и други јавни службеници, со цел на островот да се обезбедат неопходните услуги.
Кастелоризо веќе има и одредени даночни олеснувања, меѓу кои 30 отсто понизок ДДВ и нулта стапка за данокот на недвижности ЕНФИА.
Токму комбинацијата на финансиска помош и подобрување на условите за живот е суштината на грчкиот модел. Самите 5.000 евра можат да бидат мотив за некого да размисли за преселба, но долгорочниот живот на изолиран остров зависи и од достапноста на лекар, училиште, работа, домување и редовен транспорт до поголемите центри.
Темата отвора интересно прашање и за Македонија, која исто така се соочува со постепено празнење на голем број населени места.
Според податоците од Пописот во 2021 година, од вкупно 1.781 населено место во земјата, 205 немале ниту еден жител. Дополнително, 684 населени места имале помалку од 100 жители, додека во 218 живееле помалку од десет лица. Во 381 населено место имало десет или помалку домаќинства.
Македонија има програми за финансиска поддршка на земјоделството и руралниот развој, вклучително и мерки за млади земјоделци, инвестиции и дополнителни директни плаќања.
Во водичот за 2026 година, на пример, младите земјоделци можат да добијат дополнителни 10 отсто над основната мерка, додека посебната мерка 112 е наменета за поддршка на млади лица кои започнуваат земјоделска дејност.
Сепак, македонските програми за 2026 година главно се поврзани со земјоделска активност, инвестиции или развој на рурален бизнис. Нема општ годишен надомест што едно домаќинство би го добивало само поради тоа што трајно живее или се преселило во населено место со мал број жители.
Токму затоа грчкиот план за Кастелоризо отвора поширока тема и за Македонија – дали финансискиот поттик за живот во малите и празнечки населени места би имал поголем ефект доколку се комбинира со обезбедување домување, здравствена заштита, образование, транспорт и можности за работа?
Одговорот во случајот на Кастелоризо допрва треба да се види. Грчкото Министерство треба да ги објави деталните услови за програмата, а првите исплати за сегашните жители се очекуваат на почетокот на 2027 година.
