По воведувањето на системот ЕЕС, кој во октомври минатата година целосно го смени начинот на евидентирање на патниците на надворешните граници на Европската унија, граѓаните на Србија годинава ги очекува уште една значајна новина. Станува збор за ETIAS – електронска дозвола за патување која ќе биде задолжителна за државјаните на земјите на кои не им е потребна шенген-виза.
Иако како ориентир се споменува крајот на 2026 година, точниот датум за почеток на примената на ETIAS сè уште не е официјално потврден. Сепак, она што е сигурно е дека важечка ETIAS дозвола ќе биде неопходна без разлика дали патувате со автомобил, автобус, воз или авион. Токму затоа е важно да се знае како новите правила ќе влијаат на патувањата во европските земји, особено кога се патува по копно.
Патување со автобус
Доколку патувате со автобус во некоја од 30-те европски земји за кои ќе биде задолжителен ETIAS, вашата дозвола ќе биде проверена од граничните органи при пристигнување на граница. Без неа, влезот во земјата ќе ви биде одбиен, предупредуваат од Европската унија.
Автобуските компании, пак, нема веднаш да имаат обврска да проверуваат дали патниците поседуваат ETIAS пред поаѓање. Превозниците ќе имаат рок од три години од почетокот на примената на системот за целосно усогласување со оваа обврска.
Пример:Ана е државјанка на Србија и патува на одмор во Загреб со автобус од Белград. Како државјанка на земја на која не ѝ е потребна виза, таа ќе мора да има ETIAS дозвола, под услов нејзиниот пасош да ги исполнува сите пропишани услови. Иако автобускиот превозник можеби нема да ја провери дозволата пред поаѓање, хрватските гранични полицајци сигурно ќе го сторат тоа при влезот во земјата.
Патување со воз
Железничките превозници нема да имаат обврска да проверуваат дали патниците имаат важечка ETIAS дозвола. Доколку патувате со воз во земја каде што ETIAS е задолжителен, проверката ќе се изврши дури на самата граница.
Исклучок се возовите што поаѓаат од Обединетото Кралство. Во тие случаи, граничните органи ќе ја проверуваат ETIAS дозволата уште пред патниците да се качат во возот.
Пример:Џон, државјанин на Обединетото Кралство, патува од Лондон до Брисел на тридневна конференција. Бидејќи не е опфатен со Договорот за повлекување, тој мора да поседува ETIAS дозвола, која ќе биде проверена пред да му биде дозволено да се качи во возот.
Патување со автомобил
Ако патувате со автомобил, ETIAS дозволата ќе ја проверува граничниот полицаец на самиот граничен премин. Секое лице во возилото, вклучувајќи ги и децата, мора да има сопствена, индивидуална ETIAS дозвола.
Пример:Марија и Никола со своите две деца патуваат од Белград до Солун на двонеделен одмор. На граничниот премин со Грција, граничните органи ќе проверат дали секој член од семејството има валидна ETIAS дозвола пред да им биде дозволен влезот.
Страв меѓу патниците, но и најава за олеснување
Иако ETIAS сè уште не е воведен, многу патници веќе со загриженост гледаат кон оваа промена, особено по искуствата со ЕЕС системот. По неговото воведување, државјаните на трети земји, меѓу кои и Србија, се соочија со долги задржувања, километарски колони и засилени контроли, што предизвика бројни реакции и поплаки.
Според информации што ги пренесуваат босанските медиуми, Европската унија подготвува нова дигитална услуга која би требало значително да го олесни и забрза преминувањето на шенгенските граници.
Што е „дигитален пасош“ и EU Digital Travel апликацијата
Новата услуга ќе се вика EU Digital Travel Application и ќе функционира како вид „дигитален пасош“, односно можност за чување на биометриските податоци во дигитална форма. Европската комисија најавува дека оваа услуга ќе биде достапна и за државјани на трети земји, под услов да поседуваат соодветен биометриски пасош и дигитален идентитет.
Дигиталната патна исправа ќе ги содржи сите податоци кои се наоѓаат и во физичкиот пасош, а се очекува да почне да се користи од 2030 година, откако EES и ETIAS целосно ќе се воспостават.
Патниците ќе можат да одлучат дали ќе користат дигитален пасош или ќе продолжат исклучиво со физички документ, без дополнителни трошоци.
ETIAS и EES – клучни разлики
Важно е да се знае дека ETIAS и EES не се ист систем. EES е систем за евиденција на влез и излез и се користи директно на граница, додека ETIAS е дозвола за патување која се обезбедува однапред, онлајн.
EES е целосно бесплатен, додека ETIAS ќе се наплаќа. Таксата ќе изнесува 20 евра, а дозволата ќе важи до три години или до истекот на пасошот, доколку тој истекува порано.
ETIAS не е виза
ETIAS не претставува виза, туку дополнителна безбедносна проверка. Граѓаните и понатаму ќе можат да патуваат без виза и да престојуваат во ЕУ до 90 дена во период од 180 дена.
Сепак, едно е јасно – кога ETIAS ќе стапи на сила, влезот во Европската унија повеќе нема да биде ист како порано.
