Соединетите Американски Држави најавија привремено запирање на обработката на имигрантските визи за државјани на 75 земји, меѓу кои се најде и Северна Македонија. Одлуката е дел од поширока административна промена во начинот на проверка на кандидатите за легална имиграција и треба да започне со примена од 21 јануари. Потегот на Стејт департментот предизвика загриженост и неизвесност кај илјадници македонски граѓани кои се во процес на семејно обединување, добивање зелен картон или трајно преселување во САД.
Според американските власти, суспензијата се однесува исклучиво на имигрантските визи, односно визите што водат кон постојан престој. Туристичките, деловните и студентските визи формално не се дел од оваа мерка, но се најавува дека и кај нив ќе има построги интервјуа и подлабоки проверки.
Што всушност значи правилото „јавен товар“
Во сржта на оваа одлука е примената на таканареченото правило „јавен товар“ („Public Charge Rule“), долгогодишен елемент од американското имиграциско законодавство. Ова правило им дозволува на конзуларните службеници да одбијат виза или зелена карта доколку проценат дека кандидатот, по пристигнувањето во САД, најверојатно би зависел од државна социјална помош.
Новите упатства бараат од службениците подетално да ги анализираат факторите како здравствената состојба, возраста, образованието, познавањето англиски јазик, финансиската стабилност и можноста за вработување. Особено внимание ќе се посветува на тоа дали апликантот или неговото семејство би имале потреба од долгорочна медицинска грижа или социјални програми.
Иако правилото постои повеќе од еден век, неговата примена значително варира во зависност од политиките на актуелната администрација. Со враќањето на Доналд Трамп во Белата куќа, повторно се засилија барањата за построг пристап не само кон нелегалната, туку и кон легалната имиграција.
Скандалот во Минесота како пресвртна точка
Клучен момент што ја засили оваа политика беше голем скандал со измами со социјална помош во американската сојузна држава Минесота, кој изби кон крајот на 2025 и почетокот на 2026 година. Федералните обвинители открија масовна злоупотреба на средства наменети за програми за храна и исхрана, поврзани со непрофитни организации и поединци.
Иако случајот се однесуваше на лица кои веќе живееле во САД, скандалот стана централна тема во политичките дебати околу злоупотребата на социјалните фондови. Администрацијата на Трамп и нејзините сојузници го искористија како аргумент за заострување на имиграциските проверки, тврдејќи дека системот мора подобро да ги филтрира идните имигранти.
Случајот во Минесота често се наведува како пример во јавните настапи на американските функционери, иако директно не е поврзан со новите кандидати за визи. Тој, сепак, силно влијаеше врз тоа како се перципира концептот „јавен товар“ во јавноста и политиката.
Зошто на листата се најде и Македонија
Заедно со Северна Македонија, на списокот се најдоа и Босна и Херцеговина, Црна Гора и Косово. За овие земји, новиот режим значи дека проверките повеќе нема да бидат формалност. Ќе се анализира дали членовите на семејството во САД користеле програми како SNAP или Medicaid, а кандидатите ќе мора да докажат дека располагаат со доволни финансиски средства за живот без државна помош.
Американските власти не дадоа посебно образложение за секоја земја поединечно, но индикаторите укажуваат на комбинација од фактори: високи стапки на трајна емиграција во однос на бројот на жители, значително учество во програмите за семејно обединување и лотаријата за виза за разновидност, како и економски показатели што сугерираат поголем ризик од финансиска зависност.
Важно е што Македонија не се соочува со дипломатски или безбедносни санкции од Вашингтон, ниту пак е опфатена со посебни хуманитарни режими. Тоа дополнително го зајакнува ставот дека одлуката е административна, а не политичка или геополитичка.
Последици за македонските граѓани и дијаспората
Соединетите Држави повеќе од еден век се меѓу главните дестинации за македонската дијаспора. Во последните децении, особено преку програмата за виза за разновидност, илјадници македонски граѓани го започнаа својот живот во Америка. Суспензијата на имигрантските визи ги става овие патишта на чекање, оставајќи многу семејства и поединци во неизвесност.
За дел од апликантите со веќе одобрени случаи, интервјуата може да бидат одложени или откажани, додека оние во порана фаза од процесот ќе се соочат со целосна пауза додека не се воведат новите правила.
Меко замрзнување или привремена пауза
Критичарите на мерката предупредуваат дека станува збор за „меко замрзнување“ на легалната имиграција, кое може да трае со месеци, па и години. Администрацијата, пак, тврди дека паузата е привремена и неопходна за подобрување на системот, без да прецизира рок за нормализирање на процесите.
Додека САД го редефинираат својот пристап кон легалната имиграција, земји како Северна Македонија – кои силно се потпираат на дијаспората и семејните врски – би можеле да бидат меѓу најпогодените. Наредниот период ќе покаже дали ова е краткотраен административен застој или почеток на подлабока и подолгорочна промена во американската имиграциска политика.
