Картата на светот каква што со децении ја гледаме во училниците и атласите би можела да добие сериозна алтернатива. Того покрена иницијатива во Генералното собрание на Обединетите нации со која бара постепено да се намали употребата на познатата Меркаторова проекција и да се користат карти кои пореално ги прикажуваат површините на земјите.
Иницијативата, според информациите, ја поддржуваат и останатите 54 членки на Африканската Унија.
Сепак, целта не е Меркаторовата проекција целосно да биде забранета. Намерата е државите, училиштата, меѓународните организации и технолошките компании при прикажување и споредување на големината на земјите да користат проекции кои подобро ја зачувуваат реалната површина.
Еден од највпечатливите примери за проблемот е споредбата меѓу Африка и Гренланд.
На класичната Меркаторова карта, Гренланд може визуелно да изгледа речиси споредлив со Африка. Но, вистинската разлика е огромна. Африка зафаќа повеќе од 30 милиони квадратни километри и е приближно 14 пати поголема од Гренланд.
Токму ваквите разлики често предизвикуваат изненадување кај луѓето кога ќе ги споредат површините на земјите на начин кој ги зема предвид реалните димензии.
За полесно да се разбере разликата, постојат и интерактивни алатки на интернет преку кои корисниците можат да постават една земја врз друга и директно да ги споредат нивните површини.
Зошто Меркаторовата карта ги „зголемува“ земјите?
Проблемот не е во тоа што Герард Меркатор направил погрешна пресметка. Фламанскиот картограф ја создал својата позната проекција во 1569 година, пред сè за потребите на навигацијата.
Нејзината голема предност била тоа што им овозможувала на морепловците полесно да ги следат правците и насоките при пловење.
Но, оваа практичност има своја цена.
При пренесување на тродимензионалната Земја на рамна површина, Меркаторовата проекција значително ги зголемува површините на териториите што се наоѓаат поблиску до Северниот и Јужниот Пол.
Колку повеќе се оди кон половите, толку поголема станува визуелната деформација.
Токму поради тоа Гренланд изгледа многу поголем отколку што навистина е. Слично визуелно се зголемени и делови од Европа, Русија и Северна Америка во споредба со областите кои се поблиску до екваторот.
Може ли воопшто да постои совршена карта?
Тука се појавува еден интересен математички проблем.
Земјата има тродимензионална форма, додека класичната карта е рамна. Кога површината на глобусот ќе се префрли на рамна подлога, нешто неизбежно мора да се деформира – формата, површината, растојанието или насоката.
Најлесно може да се замисли со кора од портокал. Ако се обидете целосно да ја израмните, ќе мора да ја растегнете, да ја деформирате, да ја скинете или да оставите празнини.
Истото важи и за картографските проекции.
Затоа постојат стотици различни начини на прикажување на Земјата, при што секој има одредени предности и недостатоци.
Некои проекции подобро ги зачувуваат формите, други површините, трети растојанијата, а некои се оптимизирани за што попрецизно прикажување на насоките.
Токму затоа Того предлага при споредување на големината на земјите и континентите да се користи проекција која ја зачувува површината, како што е „Equal Earth“, или друга со слична намена.
Не е само една проекција алтернатива
„Equal Earth“ не е единствената можност.
Меѓу познатите алтернативи е и Гал-Петерсовата проекција, која ги зачувува релативните површини на копнените маси. Благодарение на тоа, Африка и Јужна Америка се прикажани со многу пореална големина.
Но, за возврат, нивните форми можат да изгледаат издолжени и неприродни.
Постои и Винкел-Трипеловата проекција, која не се обидува совршено да зачува само една карактеристика. Таа претставува компромис меѓу површината, формата и растојанието.
Токму поради балансираниот изглед, долго време ја користеше и „National Geographic“ за своите карти на светот.
Позната е и Робинсоновата проекција. Таа намерно прифаќа одредени деформации на различни места со цел целокупниот изглед на светот да биде визуелно порамномерен и попријатен за гледање.
И „National Geographic“ ја користеше Робинсоновата проекција пред подоцна да премине на Винкел-Трипел.
Проекцијата стара повеќе од 450 години сè уште е присутна
„Equal Earth“ е релативно нова проекција, создадена во 2018 година. Нејзината главна предност е тоа што ги зачувува релативните површини на земјите и континентите, поради што визуелните споредби на нивната големина се многу пореални.
Того инсистира дека иницијативата не треба да се гледа како политичка битка, туку како прашање поврзано со науката и начинот на кој географијата се претставува пред јавноста.
Министерот за надворешни работи на Того, Роберт Дуси, порача дека африканските земји не бараат посебен третман или привилегија, туку сакаат големината на Африка да биде прикажана во согласност со нејзината вистинска површина.
Доколку резолуцијата биде усвоена, таа нема да има правно обврзувачки карактер. Сепак, би можела да испрати силна порака и да поттикне постепени промени во начинот на кој картите се користат во училиштата, институциите, меѓународните организации и дигиталните платформи.
На тој начин, картата што со генерации ја гледаме на ѕидовите можеби нема да исчезне, но би можела да добие сериозна конкуренција – карта на која големината на континентите изгледа многу поблиску до она што навистина го покажуваат бројките.
