Европската унија официјално започна со спроведување на Пактот за миграција и азил, еден од најзначајните и најконтроверзни законски пакети во последните години. По осум години интензивни преговори и политички несогласувања, новите правила денеска стапуваат во сила во сите земји членки, носејќи суштински промени во начинот на кој Европа ќе управува со миграцијата и барањата за азил.
Пактот опфаќа десет законски акти кои имаат цел да создадат заеднички европски систем за справување со миграциските предизвици. Според претседателката на Европската комисија, Урсула фон дер Лајен, новата рамка треба да обезбеди подобра заштита на надворешните граници на Унијата и поефикасно враќање на лицата кои немаат право на престој. Европскиот комесар за внатрешни работи и миграција, Магнус Брунер, оцени дека со овие мерки ЕУ добива појасни правила и поголема контрола врз тоа кој може да влезе на нејзина територија.
Една од најзначајните новини е воведувањето на таканаречена задолжителна солидарност меѓу земјите членки. Во случаи кога одредени држави ќе бидат изложени на зголемен миграциски притисок, останатите членки ќе мора да помогнат преку прифаќање на дел од барателите на азил, финансиски придонеси или обезбедување техничка и оперативна поддршка.
Особено внимание е насочено кон медитеранските држави како Кипар, Грција, Италија и Шпанија, кои најчесто се првата точка на пристигнување на мигрантите. Тие ќе можат да побараат дополнителна поддршка преку европскиот механизам за солидарност, кој до крајот на 2026 година предвидува преместување на околу 21.000 баратели на азил или користење финансиска помош во вредност до 420 милиони евра.
Во исто време, новите правила воведуваат построги контроли на надворешните граници. Сите нерегуларни мигранти ќе поминуваат низ процес на регистрација, идентификација и безбедносни проверки, а нивните податоци ќе се внесуваат во модернизираната европска база „Еуродак“.
Дополнително, за лицата кои доаѓаат од земји чии државјани ретко добиваат азил во Европската унија, ќе се применуваат забрзани процедури. Овие постапки ќе траат најмногу од 12 до 16 недели, по што, доколку барањето биде одбиено, следува процедура за враќање која треба да биде завршена во рок од уште 12 недели. Малолетниците без придружба остануваат изземени од овие постапки, освен во специфични случаи поврзани со безбедносни ризици.
Иако Европската комисија го претставува пактот како историски чекор кон поорганизиран миграциски систем, реакциите остануваат поделени. Дел од десничарските политички сили сметаат дека мерките не се доволно строги за да ја ограничат миграцијата, додека организации за човекови права и левичарски групи предупредуваат дека новите процедури би можеле да ги намалат гаранциите за заштита на барателите на азил.
Експертите предупредуваат дека успехот на реформата ќе зависи од подготвеноста на сите земји членки доследно да ги применуваат новите правила. Во спротивно, постои ризик од повторно воведување контроли на внатрешните граници во Шенген-зоната, што би можело да создаде дополнителни политички и административни проблеми.
Според најновите податоци на Европската комисија, Унијата во моментот бележи намалување на нерегуларните преминувања на надворешните граници за 35 проценти, како и пад на барањата за азил од 23 проценти. Токму овие трендови, според Брисел, создаваат поповолни услови за почеток на примената на новиот миграциски систем низ цела Европа.
