Балканот денес не се смета за вулкански активен регион, но геолошките траги покажуваат дека во далечното минато овој простор бил многу подинамичен. Ерупции, лава, вулканска пепел и пирокластичен материјал го обликувале релјефот, а дел од тие траги и денес се видливи во Македонија.
Кога се зборува за „згаснати вулкани“ во Македонија, најпрецизно е да се зборува за палеовулкански области, вулкански купи, калдери и вулкански карпи. Тие не претставуваат активна опасност, туку се сведоштво за геолошката историја на земјата.
Најпозната и најголема таква област е Кратовско-злетовската вулканска област во североисточниот дел на Македонија. Таа се простира меѓу Козјак, Брегалница, Овче Поле и Осоговските Планини и се смета за една од најголемите палеовулкански области во земјата и пошироко.
Според геолошките описи, ова подрачје зафаќа околу 970 квадратни километри и содржи околу 20 вулкански купи и калдери, кои денес се силно изменети од ерозија. Меѓу најпознатите локалитети се Лесновската Купа и Плавица.
Лесново е особено впечатливо затоа што селото лежи во јасно сочуван фосилен вулкански кратер, познат како Лесновски Кратер. Лесновската Купа се наоѓа меѓу Пробиштип и Злетово, а била активна пред околу 25 до 30 милиони години. Денес се смета за една од најзачуваните палеовулкански купи во Македонија и на Балканот.
Кратово и неговата околина се исто така дел од оваа вулканска приказна. Во поширокиот предел се регистрирани вулкански купи, вулкански вратови и големи количества пирокластичен материјал.
Втора важна зона е Осоговско-малешевската вулканска област, која се протега од Луке, преку Деве Баир, Тораница, Саса, Делчево и Пехчево. Таму старите вулкански форми се послабо сочувани, но како повпечатливи се издвојуваат Буковик и Бело Брдо кај Пехчево.
Јужниот дел на земјата ја има Кожуфската вулканска област, која се смета за најмлада вулканска област во Македонија. Таму се издвојуваат остатоци од некогашни вулкани како Васов Град, Коприва, Прашник и други.
Овие локалитети денес не се активна вулканска закана. Нивната вредност е во тоа што покажуваат како изгледал просторот пред милиони години — со ерупции, лава, пепел и долги геолошки процеси што го обликувале теренот.
Згаснатите вулкани во Македонија се потсетник дека пејзажот што денес го гледаме не е статичен, туку резултат на долга и динамична историја на Земјата.
