Сериозен недостиг од судии, судски службеници и финансиски средства го доведува македонското судство до работ на функционалниот опстанок. Здружението на судиите на Република Северна Македонија упати драматично предупредување дека правосудниот систем се соочува со длабока кадровска и финансиска криза, додека најавуваните реформи не ги даваат очекуваните резултати.
Реакцијата следува по објавувањето на Годишниот извештај на Судскиот совет за работата на судовите во 2025 година, кој, според Здружението, ја потврдува загрижувачката состојба во судската власт.
„Правдата не може да биде ефикасна без судии, без професионална судска служба и без соодветни ресурси. Судството не смее да биде оставено да опстанува на работ на своите можности, додека од него се очекува да ги исполнува сите обврски кон граѓаните“, порачуваат од Здружението.
Недостигаат стотици судии и илјадници судски службеници
Податоците презентирани пред собраниската Комисија за политички систем ја покажуваат сериозноста на проблемот.
Од вкупно 639 предвидени судиски места, на крајот од 2025 година биле пополнети само 418. Тоа значи дека во македонските судови недостигале 221 судија.
Уште позагрижувачка е состојбата со судската администрација.
Од предвидените 4.751 работни места во судските служби, пополнети биле само 1.803, односно помалку од 38 проценти.
Со ваквата кадровска состојба, судовите се принудени да функционираат со значително помал број вработени од потребниот, додека обемот на работата останува голем.
Реформите остануваат на хартија
Од Здружението на судиите предупредуваат дека бројните најави за реформи, стратегии и законски измени не се доволни доколку не се обезбедат вистински услови за нивно спроведување.
Според нив, нормативните промени без финансиска поддршка и соодветни човечки ресурси не можат да донесат суштинско подобрување на судскиот систем.
Особено загрижува фактот што недостигот од судии и административен персонал со години се посочува како сериозен проблем, а трајните решенија изостануваат.
Од Здружението нагласуваат дека судството не може бесконечно да се потпира на натчовечките напори на постојните вработени.
На проблемите со човечките ресурси и финансиската независност на правосудството во изминатите години укажуваа и меѓународни организации и претставници на граѓанскиот сектор.
Што бараат судиите?
Здружението истакнува дека барањата не се насочени кон обезбедување привилегии за судиите, туку кон создавање услови за независно, достоинствено и ефикасно извршување на нивната уставна функција.
Меѓу приоритетите се ревидирање на судската мрежа според реалните потреби на граѓаните, дигитализација на судските постапки и примена на современи технолошки решенија, вклучително и вештачка интелигенција.
Се бара и итно кадровско зајакнување, професионализација на судската администрација и воспоставување стабилен, предвидлив систем за финансирање на судството.
Од Здружението сметаат дека финансиската независност е неопходен предуслов за вистинска независност и ефикасност на судската власт.
„Нема повеќе време за одложување“
Судиите повикуваат на итна и координирана реакција од надлежните институции.
Тие предупредуваат дека долготрајното одложување на решавањето на проблемите може дополнително да ја наруши ефикасноста на судовите и довербата на граѓаните во правосудниот систем.
Според Здружението, реформите мора да произлезат од стручни анализи и суштински дијалог, наместо да се сведуваат на формални законски измени и краткорочни политички цели.
Пораката е дека за функционална правна држава не се доволни само стратегии и реформски документи, туку се неопходни конкретни инвестиции во луѓе, институции и услови за работа.
