СМС-порака со предупредување дека банкарската сметка ќе биде блокирана, телефонски повик од лице кое се претставува како банкарски службеник или линк преку кој наводно треба итно да ги потврдите личните податоци – ова се само дел од методите што ги користат финансиските измамници за да дојдат до парите на граѓаните. Народната банка и европските финансиски регулатори предупредуваат дека внимателноста при користењето на дигиталните банкарски услуги е особено важна за заштита од вакви измами.
Една порака може да биде доволна за да останете без пари
Со сè почестото користење на електронското и мобилното банкарство, граѓаните денес можат да плаќаат сметки, да префрлаат пари и да управуваат со своите банкарски сметки без да мора да посетуваат филијала.
Сепак, иако дигиталните услуги носат голема практичност, тие отвораат и можности за различни безбедносни злоупотреби.
Една од најчестите измами е таканаречениот фишинг. Станува збор за метод при кој измамниците испраќаат лажни електронски пораки или создаваат интернет-страници што изгледаат речиси идентично како официјалните страници на банките.
Кога ваквата измама се спроведува преку СМС-пораки, таа е позната како смишинг.
Вообичаено, граѓаните добиваат порака во која се наведува дека нивната сметка е блокирана, дека е откриена сомнителна трансакција или дека мора веднаш да ги потврдат личните и банкарските податоци.
Со ваквите предупредувања измамниците се обидуваат да предизвикаат страв и паника, со цел примачот да реагира брзо, без да провери дали информацијата навистина доаѓа од неговата банка.
Никогаш не откривајте ПИН, лозинка или безбедносен код
Народната банка на Република Северна Македонија, преку своите едукативни материјали за безбедно користење на дигиталните финансиски услуги, предупредува на ризиците од лажните пораки преку кои се бараат доверливи податоци.
Граѓаните не треба да ги откриваат лозинките за електронско банкарство, ПИН-кодовите, податоците од платежните картички или еднократните безбедносни кодови на непознати лица.
Посебно внимание треба да се посвети на пораките што содржат линк за наводно ажурирање или потврдување на банкарските информации.
Измамниците можат да направат лажни интернет-страници кои изгледаат речиси исто како вистинските страници на банките. Доколку корисникот ги внесе своите податоци на таква страница, тие можат да бидат украдени и искористени за неовластен пристап до сметката или за извршување трансакции без негово знаење.
Овие знаци откриваат дека можеби станува збор за измама
Постојат неколку предупредувачки знаци што можат да помогнат во препознавањето на сомнителните пораки.
Особено треба да бидете внимателни доколку:
- Во пораката се бара веднаш да преземете одредена активност, со закана дека сметката ќе ви биде блокирана.
- Добивате линк што ви изгледа непознато или има необична интернет-адреса.
- Од вас се бара да внесете лозинка, ПИН-код, број на платежна картичка или безбедносен код за потврда.
- Испраќачот се претставува како претставник на банка, но бара да му доставите доверливи информации преку неофицијален канал.
- Добивате инструкции да инсталирате одредена апликација или да овозможите далечински пристап до вашиот телефон.
Важно е да знаете дека ниту вистинското име, ниту логото на банката во пораката не се гаранција дека таа е автентична. Измамниците можат да ги копираат овие елементи, а во одредени случаи можат да го имитираат и телефонскиот број од кој навидум пристигнува повикот.
Како треба да постапите ако добиете сомнителна СМС-порака?
Најважно е да не реагирате избрзано, дури и ако пораката звучи итно и ви создава чувство дека веднаш мора да преземете нешто.
Не отворајте сомнителни линкови и не внесувајте лични или банкарски информации на страници до кои сте дошле преку таква порака.
Доколку добиете известување дека постои проблем со вашата сметка, информацијата проверете ја директно преку официјалната мобилна апликација на банката или јавете се на телефонскиот број објавен на нејзината официјална интернет-страница.
Не контактирајте телефонски број наведен во сомнителната порака, бидејќи и тој може да биде дел од измамата.
Ако веќе сте ги внеле вашите банкарски податоци на сомнителна интернет-страница, веднаш известете ја банката. Побарајте соодветна заштита или блокирање на компромитираните платежни инструменти и променете ги лозинките преку официјалните канали.
Дополнително, проверете ги последните трансакции на сметката и пријавете ја секоја активност што не ви е позната или за која немате дадено согласност.
Не се цел на измамниците само граѓаните, туку и компаниите
Финансиските измами не се ограничени само на физички лица. И компаниите можат да бидат мета на напади преку лажни електронски пораки, во кои измамниците се претставуваат како деловни партнери, добавувачи или лица на раководни позиции.
Еден од ризичните случаи е кога преку електронска пошта се бара промена на банкарската сметка на која треба да се изврши одредено плаќање.
Поради тоа, пред да префрлат поголема сума пари или да ги променат податоците за плаќање, компаниите треба да ја проверат информацијата преку контакт со деловниот партнер што веќе им е познат и претходно потврден.
Вештачката интелигенција ги прави измамите сè потешки за препознавање
Европските финансиски надзорни органи предупредуваат и на новите ризици што ги носи развојот на вештачката интелигенција. Благодарение на оваа технологија, измамниците можат да создаваат сè поверодостојни лажни пораки, да имитираат човечки гласови, па дури и да креираат лажни видеообраќања.
Тоа значи дека препознавањето измами станува сè потешко, бидејќи традиционалните предупредувачки знаци, како правописните грешки или необичниот изглед на пораката, веќе не се доволни за да се утврди дали некое известување е лажно.
Затоа, основното правило за заштита останува исто: никогаш не откривајте лозинки, ПИН-кодови или еднократни безбедносни кодови по барање добиено преку СМС, електронска пошта или телефонски повик.
Само неколку дополнителни секунди за проверка на информацијата можат да ве заштитат од злоупотреба на банкарската сметка и сериозна финансиска загуба.
