Насилството сè почесто станува дел од секојдневните вести, а последните случаи во Скопје повторно го отворија прашањето колку граѓаните се безбедни на јавните места, но и во сопствените домови. Нападите врз жени на автобуските постојки, инцидентот со 19-годишник во близина на Градскиот парк и пријавите за семејно насилство ја покажуваат различноста на ситуациите во кои граѓаните се соочуваат со насилство.
Во раните утрински часови на 20 октомври, во скопската населба Автокоманда биле нападнати две жени на возраст од 54 и 57 години. Двата напада се случиле во временски период од само 20 минути, што дополнително го привлече вниманието на јавноста. Во меѓувреме, бил пријавен и напад врз 19-годишник во близина на Градскиот парк во Скопје.
Насилството, сепак, не се случува само на улиците и на јавните површини. Еден од случаите се однесува и на жена која била нападната во сопствениот дом, во рамките на семејството. Таквите ситуации се особено чувствителни бидејќи семејното насилство често останува скриено од јавноста, а жртвите не секогаш се охрабруваат навреме да побараат помош.
Сепак, поединечните случаи сами по себе не се доволни за да се заклучи дека насилството во целина е во пораст. За да се утврди дали навистина постои таков тренд, потребни се споредливи податоци од подолг временски период, како и подетална анализа на видот на кривичните дела, нивната зачестеност и начинот на кој институциите постапуваат по пријавите.
Податоците за семејното насилство покажуваат значителен раст
Според податоците на Министерството за внатрешни работи, во мај 2026 година биле евидентирани 191 кривично дело поврзано со семејно насилство. Тоа претставува зголемување од 70,5 проценти во споредба со истиот месец претходната година.
И податоците за март укажуваат на бројни пријави и случаи поврзани со семејно насилство. Во тој период биле регистрирани 39 настани поврзани со кривични дела од оваа категорија, додека во период од две недели биле поднесени 63 пријави. Во истиот контекст биле поднесени и 21 кривична пријава за вкупно 25 кривични дела поврзани со семејно насилство.
Овие бројки ја нагласуваат потребата од сериозен пристап кон проблемот, но нивното толкување бара претпазливост. Поголемиот број пријави не мора автоматски да значи дека насилството се зголемило во иста мера. Можно е повеќе граѓани да се охрабруваат да ги пријават случаите, да има промени во полициското постапување или да се евидентираат настаните на поинаков начин.
Поради тоа, за да се добие реална слика за состојбата, потребно е подлабоко разгледување на статистиката и причините што стојат зад забележаните промени.
Клучно е што се случува по пријавувањето на насилството
Покрај бројот на пријавени случаи, важно е да се утврди и колку е ефикасна институционалната реакција. Прашањата што се наметнуваат се дали сторителите се идентификуваат навреме, какви мерки се преземаат за заштита на жртвите, како завршуваат судските постапки и дали се спречува повторување на насилството.
Навременото постапување е особено важно кај семејното насилство, каде што жртвите може да бидат изложени на долготраен притисок и ризик, често зад затворени врати. Затоа, заштитата не треба да се сведе само на евидентирање на пријавите, туку треба да опфати и соодветна поддршка за жртвите, процена на ризикот и мерки за спречување нови инциденти.
Истовремено, нападите на јавни места отвораат прашања за општата безбедност на граѓаните и за тоа колку брзо институциите реагираат кога ќе се случи инцидент.
Безбедноста не може да се оценува единствено според бројот на полициски интервенции или пријавени кривични дела. Подеднакво важни се превенцијата, ефикасноста на институциите, заштитата на лицата што се изложени на насилство и одговорноста на сите надлежни служби.
Последните случаи во Скопје повторно ја наметнуваат потребата од поширока јавна дебата за причините за насилството, за механизмите за заштита и за тоа како да се спречи повторување на ваквите настани. Само со навремена реакција, координирана институционална поддршка и посветеност на превенцијата може да се работи на поголема безбедност за граѓаните.
