Некогаш била еден од симболите на индустријата во Бар и важен дел од економијата под Румија. Денес, зад името „Приморка“ останува приказна за пропаднато производство, милионски долгови, спорна приватизација и стотици работници кои и по години сè уште бараат да им бидат исплатени нивните побарувања.
Фабриката со децении била еден од најзначајните производители во црногорската прехранбена индустрија. Во средината на осумдесеттите години имала повеќе од 600 вработени, а во одреден период бројот на работници достигнувал и 1.400.
Само пекарата на „Приморка“ дневно произведувала околу 40.000 векни леб. Покрај тоа, фабриката произведувала масла за јадење, сокови, сирупи, леб, печива, торти и други производи на база на брашно.
Пред неколку децении, тогашниот генерален директор Велимир Влаховиќ ја опишувал „Приморка“ како компанија со широк производствен спектар и значаен број вработени.
Она што дополнително ги издвојувало производите било користењето локални суровини, меѓу кои маслинки, цитрусно овошје и диви рози.
„Верувам дека нема никој што се сеќава на тој период, а да не се сеќава на слоганот: „Сок од калинка, Приморка од Бар“. Додека градот спиеше, од пекарата излегуваа стотици илјади векни леб“, вели новинарката на Радио Бар, Мила Вукосавовиќ, потсетувајќи на времето кога фабриката била важен дел од секојдневието на жителите.
Од симбол на индустријата до стечај
Проблемите за „Приморка“ почнале кон крајот на деведесеттите години. Во 2005 година фабриката била приватизирана од бизнисменот Небојша Бошковиќ, сопственик на „Крисма моторс“.
Планот бил фабриката да се модернизира и повторно да започне со производство, но наместо очекуваното оживување, компанијата само неколку години подоцна завршила во стечај.
Во 2008 година бил отворен стечај, а групацијата „Крисма“ во меѓувреме регистрирала нова компанија – „Мелгонија Приморка“.
Во 2010 година, Владата на Мило Ѓукановиќ дала државни гаранции во вредност од четири милиони евра за заем од речиси 14,5 милиони евра. Според наведените информации, гаранциите биле дадени пет месеци пред компанијата официјално да биде регистрирана.
Наместо средствата да бидат искористени за рестартирање на производството и социјална програма за работниците, според обвинението, парите биле употребени за покривање долгови и кредити на други компании од групацијата „Крисма“.
Кога кредитот престанал да се сервисира, банката ја активирала државната гаранција. Во процесот бил преземен вредниот имот и земјиштето на фабриката, додека голем број работници останале без исплатени побарувања и биле упатени кон Агенцијата за вработување.
Спорната зделка предизвикала остри реакции од опозицијата, која ја обвинила Владата дека државни средства се насочуваат кон приватни интереси. Владата ги отфрлала обвинувањата, образложувајќи дека целта била спасување на компанијата и заштита на работните места.
Тогашниот премиер Мило Ѓукановиќ во Собранието изјавил дека државната гаранција била издадена во согласност со законската процедура.
Прашања имало и околу сопственичката структура на компанијата. Пратеникот Бојаниќ тогаш побарал да се открие кој стои зад „Мелгонија холдинг лимитед“, посочувајќи дека целокупната сопственичка структура води кон Кипар.
Истрагата стигнала до 12 лица
Случајот подоцна добил и судска димензија.
Во 2017 година Специјалното државно обвинителство (СДТ) уапсило 12 лица поради сомневања за злоупотреба на службената положба во економското работење.
Меѓу приведените биле сопственикот на „Крисма груп“, Небојша Бошковиќ, неговата сопруга Билјана Бошковиќ, Рефик Бојаџиќ од Сојузот на општини, помошник-министерот за земјоделство Дарко Коњевиќ и претседателот на Комисијата за контрола на распределбата на државната помош, Митро Бајчета.
Во рамките на истрагата бил сослушан и поранешниот министер за финансии Игор Лукшиќ, кој ги потпишал спорните државни гаранции.
Во 2019 година обвинението на СДТ било потврдено од Вишиот суд. Сепак, на обвинителната клупа останале шест лица – меѓу нив сопружниците Бошковиќ, поранешниот директор на банката Чртомир Месарич и неколку поранешни директори на „Приморка“.
И покрај тоа што од отворањето на случајот поминале години, сè уште нема правосилна судска пресуда.
„Мислам дека нашиот најголем проблем во Црна Гора е неказнивоста. Тоа е највидливо во овие големи приватизации и проекти, но се протега во сите сфери на животот. Ако некој направи голема штета на државата, а за тоа нема казна, таквото однесување се повторува“, оценува аналитичарот Дејан Мијовиќ.
Случајот со „Приморка“ го разгледувала и парламентарната Комисија за контрола на приватизацијата. Таа побарала информации за текот на судските постапки, состојбата со имотот на фабриката и можностите за решавање на проблемите на поранешните работници.
Од Вишиот суд било соопштено дека доказите се презентирани и дека постапката продолжува.
Повеќе од 300 работници бараат исплата
Додека институциите со години го разгледуваат случајот, поранешните работници повторно излегоа на улица.
Откако го блокирале центарот на Бар, тие продолжиле со собирања пред Општина Бар и најавиле дека, доколку не добијат конкретен одговор од институциите, ќе започнат штрајк со глад.
Един Бегзиќ, претставник на поранешните вработени во „Приморка“, вели дека повеќе од 300 работници биле оштетени по различни основи.
Станува збор за неисплатени плати и отпремнини, но и за нерегулиран работен стаж и неплатени придонеси за пензиско осигурување.
Правниот застапник на работниците, Горан Чулафиќ, вели дека побарале од Трговскиот суд конечен извештај од стечајниот управник за неплатените побарувања. Наместо одговор, добиле информација дека целокупната документација била одземена од обвинителството поради истрагата.
Од Министерството за труд не била објавена точна сума за вкупните побарувања на поранешните вработени.
Бегзиќ, сепак, проценува дека долгот кон работниците надминува еден милион евра.
„Имаме чувство дека соочувањето со овој ѕид на молчење постои затоа што, доколку сакаат вистински да го решат случајот „Приморка“, многумина ќе мора да уапсат свои соработници, колеги, претходници, а некои можеби и самите себе“, вели тој.
Поранешната работничка Лидија Миндулиќ очекува државата конечно да реагира и да им обезбеди заштита на луѓето кои останале без своите заработени средства.
Правниот застапник Чулафиќ, пак, бара итна средба со ресорниот министер и предупредува дека, доколку не дојде до конкретна реакција, протестите би можеле дополнително да се заострат.
Така, приказната за некогашниот индустриски симбол на Бар и денес останува отворена – фабриката што некогаш произведувала илјадници производи и вработувала стотици луѓе, по спорната приватизација останала зад себе со милионски обврски, судски постапки и работници кои сè уште чекаат одговори и исплата на своите побарувања.
