Претседателката на Европската комисија, Урсула фон дер Лајен, денеска пред Европскиот парламент треба да ги претстави главните насоки од својот говор за состојбата на Европската унија, во кој се очекуваат предлози за значително зајакнување на европската безбедносна и стратешка соработка.
Според нацрт-верзијата на говорот, до која дошол „Еурактив“, во фокусот е идејата европските земји да воспостават нов формат за редовна координација со блиски сојузници и партнери, меѓу кои се наведуваат Украина, Велика Британија, Норвешка, Канада и други држави.
Целта, според нацртот, е заеднички да се реагира на безбедносните и геополитичките ризици со кои се соочува Европа.
Во документот се наведува дека потребата од ваков механизам станува сè поитна поради природата и размерите на актуелните ризици. Фон дер Лајен најавува дека Комисијата ќе ги претстави своите идеи за создавање на Европски совет за безбедност, кој би требало да овозможи побрза и покоординирана реакција меѓу партнерите.
Нов безбедносен механизам по примерот на НАТО
Еден од позначајните предлози е воспоставување на европски „безбедносен протокол“, инспириран од членот 4 од Северноатлантскиот договор.
Според замислата, доколку некоја земја членка на ЕУ процени дека нејзиниот територијален интегритет, политичката независност или безбедноста се загрозени, би можела да побара итни консултации со останатите членки.
Во нацртот се истакнува дека Европа ја продлабочува соработката со НАТО, но дека постојните европски механизми, институции и процедури за носење одлуки не се целосно приспособени на новата безбедносна реалност.
Идејата отвора и поширока дебата за тоа како би се вклопил ваквиот механизам со постојната улога на НАТО и трансатлантската безбедносна соработка.
Канада добива посебно место во новата европска стратегија
Во плановите посебно место има и Канада. Во присуство на канадскиот премиер Марк Карни, Фон дер Лајен треба да ја истакне земјата како значаен стратешки партнер на Европа.
Во нацртот се споменува создавање на „Сојуз за иднината“, со кој би се продлабочиле политичките, економските, безбедносните и технолошките врски меѓу ЕУ и Канада.
Дополнително внимание би било посветено на безбедноста поврзана со вештачката интелигенција, област која станува сè поважна во европските стратегии.
Во фокусот и големите технолошки компании
Безбедноста не е единствената тема што ќе биде опфатена со говорот.
Меѓу главните приоритети се издвојуваат климатските промени, вештачката интелигенција и индустриската конкурентност, додека заштитата на децата на интернет добива посебно внимание.
Европската комисија веќе работи на мерки за поголема заштита на малолетниците во дигиталниот простор. Во јули Комисијата објави извештај од експертскиот панел за безбедноста на децата онлајн, кој беше формиран по иницијатива од претходниот говор за состојбата на Унијата.
Во најновите предлози се разгледуваат и ограничувања за пристапот на помладите корисници до одредени онлајн услуги. Според актуелните нацрти, границата од 15 години е дел од дискусиите за условите под кои малолетниците би можеле самостојно да користат одредени платформи.
Фон дер Лајен во оваа област испраќа порака дека ЕУ треба самостојно да ги поставува правилата за дигиталниот простор и да не им го препушта креирањето на тие правила на најголемите технолошки компании.
Нов механизам за вонредни ситуации
На дневен ред се и одговорите на кризи што можат да ги погодат надворешните граници на Европската унија.
Брисел планира „Европски рамковен систем за вонредни состојби“, кој би им овозможил на државите во специфични кризски ситуации привремено да применуваат пофлексибилни процедури.
Особено се споменуваат ситуации во кои границите се соочуваат со масовни миграциски движења, вклучително и случаи кога миграцијата намерно се користи како средство за создавање политички или безбедносен притисок.
Предвидено е ваквата флексибилност да биде строго дефинирана и временски ограничена, а не да претставува трајна промена на стандардните процедури.
Европа подготвува и одговор на екстремните топлотни бранови
Покрај безбедносните и геополитичките прашања, Комисијата најавува и активности поврзани со последиците од климатските промени.
Еден од предлозите е подготовка на сеопфатен план на ниво на целата ЕУ за справување со екстремните топлотни бранови, со посебен акцент на подготвеноста на здравствените системи.
Така, годишниот говор на Фон дер Лајен опфаќа широк спектар теми – од европската безбедност и односите со НАТО и партнерските земји, преку миграцијата и климатските ризици, до вештачката интелигенција, индустриската конкурентност и заштитата на децата во дигиталниот свет.
