Нови документи што излегоа на виделина фрлаат сериозна сенка врз постапките на српските власти по масовните антивладини протести во Белград, откривајќи дека биле спроведени експерименти врз животни со моќни звучни уреди, познати како „звучни топови“. Според истражување на „Политико“, експериментите биле организирани со цел да се оспорат тврдењата на демонстрантите дека за време на протестите бил употребен разорен звучен удар.
Документите укажуваат дека околу две недели по протестите, српски и руски безбедносни и разузнавачки експерти собрале група кучиња на тест-полигон на Безбедносно-информативната агенција (БИА). Целта, како што е наведено, била да се испита „влијанието на емисионите уреди врз биолошки објекти“, при што кучињата биле избрани поради нивната висока чувствителност на акустични дразби.
Животните биле изложени на два типа далекусежни акустични уреди (LRAD) – моделите LRAD 100X MAG-HS и LRAD 450XL, произведени од американската компанија „Џенесис“. Тестирањата биле вршени на растојанија од 200, 150, 100, 50 и 25 метри. Според техничките спецификации, овие уреди можат да емитуваат звук со јачина до 150 децибели, што е приближно еднакво на бучавата од млазен мотор при полетување.
Во извештајот на руските експерти, поврзани со ФСБ, се наведува дека кај кучињата „не се забележани промени во однесувањето или знаци на непријатност“ за време на тестирањата. Дополнително, се тврди дека три дена по експериментите, ветеринарните прегледи не покажале влошување на нивната здравствена состојба.
Сепак, контроверзијата дополнително се продлабочува со фактот дека експериментите, според официјални информации, биле спроведени без потребното одобрение. Министерството за земјоделство, шумарство и водостопанство соопшти дека никогаш не било поднесено барање за дозвола за вакви тестови, ниту пак било донесено решение за нивно спроведување. Тоа отвора сериозни прашања за законитоста на целата постапка.
Адвокатот за човекови права Данило Ќурчиќ изјави дека кучињата биле подложени на експерименти или злоупотреба, што е строго регулирано и ограничено со Законот за благосостојба на животните во Србија. Според законот, сите експерименти мора однапред да бидат пријавени, одобрени од надлежните институции и етички комисии, а тестирањето оружје и воена опрема врз животни е изрично забрането.
Контекстот на овие откритија води до настаните од 15 март 2025 година, кога за време на еден од најголемите протести во Србија, ненадеен и исклучително силен звук се прошири по централниот белградски булевар. Очевидци сведочеа за паника, луѓе кои инстинктивно се наведнувале или бегале, а дел од демонстрантите кои побарале медицинска помош пријавиле симптоми како мачнина, повраќање, вртоглавица и силни главоболки. Звукот бил опишан како налик на локомотива што се движи директно кон толпата или како група мотоцикли во полн гас.
Иако владата јавно негираше дека употребила звучни топови против демонстрантите, подоцна призна дека полицијата поседува вакви уреди и најави внатрешна истрага. Според документите до кои дошле новинарите, токму во рамките на таа истрага биле организирани тестовите врз кучињата, со цел да се утврди дали симптомите што ги пријавиле демонстрантите можат да се поврзат со дејството на LRAD-уредите.
Опозицискиот политичар Радомир Лазовиќ остро реагираше, оценувајќи ги тестовите како дел од поширока кампања за прикривање на употребата на „звучно оружје“ врз сопствените граѓани. Тој истакна дека илјадници луѓе директно ги почувствувале последиците од, како што рече, сонечно оружје за време на мартовските протести.
Иако официјалните извештаи инсистираат дека кај животните не биле забележани последици, случајот отвори сериозни етички, правни и политички прашања. Наместо да ги затвори сомнежите, истрагата со експерименти врз кучиња дополнително ја разгоре јавната дебата за тоа дали државата користела средства што можат да нанесат сериозна штета – и дали за да ја заштити својата верзија на вистината, била подготвена да ја премине границата на законите и моралот.
