Војната поврзана со Иран сериозно се заканува да го наруши снабдувањето со енергенси, што може да предизвика силен шок во Европа и да отвори нова економска криза со далекусежни последици.
Додека последните танкери со нафта и гас од Персискиот Залив сè уште пристигнуваат во европските пристаништа, европските лидери веќе се соочуваат со прашањето колку длабока може да биде кризата. Според проценките, доколку конфликтот продолжи, економските последици би можеле да бидат споредливи со пандемијата на ковид-19 или почетокот на војната во Украина.
Дополнително, постојат предупредувања дека конфликтот може да трае со години, а неговите ефекти да надминат сè што во моментов може да се предвиди. Особено загрижувачки е фактот што околу 20 проценти од светската нафта и гас минуваат низ Ормускиот теснец – клучен енергетски коридор кој сега е под закана и потенцијално блокиран.
Нафтата и гасот се основа на модерната економија – тие се неопходни за транспортот, греењето и целокупното индустриско производство, од храна и пластика до хемикалии и земјоделство. Покрај тоа, нарушувањата влијаат и врз снабдувањето со ѓубрива и хелиум, што има директно влијание врз производството на микрочипови. Последиците веќе се чувствуваат преку растот на цените на горивата, но и преку поскапувањето на други производи, вклучително и технолошка опрема.
Експертите предупредуваат дека ова сценарио претставува една од најголемите закани за глобалната енергетска безбедност досега. За разлика од претходните кризи, сегашната не зафаќа само еден сегмент, туку целосно го нарушува снабдувањето – од сурова нафта и гас до дизел и авионско гориво.
Иако Европската унија претходно сметаше дека нејзината зависност од Персискиот Залив е релативно мала, тековните случувања покажуваат дека алтернативните извори не се доволни. Во исто време, азиските земји агресивно купуваат енергенси, што дополнително ги зголемува цените и ја става Европа во понеповолна позиција. Дел од пратките веќе се пренасочуваат кон Азија поради повисок профит, оставајќи ја Европа со ограничени опции.
Недостатокот на резерви дополнително ја влошува ситуацијата, а експертите предупредуваат дека вистинските последици може да се почувствуваат за само неколку недели.
Кризата веќе почнува да се прелева во индустријата, особено во хемискиот сектор, кој е клучен за европското производство. Компаниите се соочуваат со растечки трошоци за енергија, суровини и транспорт, што директно се одразува врз цените на производите. Производството на челик, пластика и ѓубрива е особено погодено, бидејќи овие индустрии во голема мера зависат од стабилни и достапни енергетски извори.
Зголемените трошоци постепено се пренесуваат и на граѓаните, што доведува до нов бран на инфлација. Постои сериозен ризик од таканаречена стагфлација – состојба во која економијата стагнира, а цените растат, сценарио што веќе беше видено во 1970-тите години.
Проценките укажуваат дека економскиот раст во Европа би можел значително да забави, додека централните банки би можеле да бидат принудени да ги зголемат каматните стапки. Тоа би значело поскапи кредити, помала потрошувачка и дополнително забавување на економијата.
Во исто време, високите јавни долгови стануваат сè потешки за одржување, што може да ги натера владите да кратат јавни трошоци и услуги.
Колку подолго трае конфликтот, толку потешки ќе бидат последиците. Европа, според анализите, има многу краток рок – недели, а не месеци – за да се подготви за можен сериозен економски удар.
