Инцидентите со беспилотни летала во близина на границите на НАТО во Романија, поради кои биле подигнувани борбени авиони по забележани прелети и падови на дронови, повторно го отворија прашањето за тоа како брзиот технолошки развој ги менува правилата на современото војување.
Наместо скапите бомбардери и традиционалните оклопни единици да бидат единствените симболи на воената моќ, сè поголема улога добиваат релативно евтините беспилотни системи. Некои од нив чинат само неколку стотици до неколку илјади евра, а со соодветно наведување можат да претставуваат сериозна закана и за многу поскапа воена опрема.
За тоа како дроновите, вештачката интелигенција и микрочиповите го менуваат современото војување, како и зошто луѓето со искуство во видеоигри стануваат интересни за воените структури, за „Блиц ТВ“ зборувале Бранимир Ѓокиќ, аналитичар за надворешна политика, и Милош Јевтиќ, експерт за специјални единици.
ТЕНК ОД ПЕТ МИЛИОНИ ДОЛАРИ НАСПРОТИ ДРОН ОД НЕКОЛКУ ИЛЈАДИ
Разликата во цената меѓу класичното вооружување и беспилотните системи станува особено важна во современите конфликти.
Според Ѓокиќ, еден тенк може да чини околу пет милиони долари, додека дрон со систем за наведување може да изврши одредени задачи по значително пониска цена.
„Оклопно-механизираните единици не се застарени, но стануваат економски помалку исплатливи. На воени вежби на НАТО, украински оператори на дронови, според изнесените тврдења, за само едно претпладне во симулација целосно уништиле американски тенковски баталјони“, објаснува Ѓокиќ.
Тој посочува дека користењето противвоздушни ракети и крстосувачки ракети „Томахавк“, чија цена може да достигне неколку милиони долари по проектил, за пресретнување евтини дронови создава голема финансиска нерамнотежа.
Според неговата анализа, масовното производство на поевтини беспилотни системи може да ја доведе во прашање исплатливоста на одбраната што се потпира на многу поскапа муниција. Тоа не значи дека традиционалното оружје ја изгубило својата улога, туку дека воените планери мора да ги преиспитаат начините на кои ги комбинираат различните системи.
ВЕШТАЧКАТА ИНТЕЛИГЕНЦИЈА СÈ ПОВЕЌЕ СЕ КОРИСТИ ВО ВОЈНАТА ВО УКРАИНА
Украина во изминатите години значително ја прошири употребата на дронови и технологии засновани на вештачка интелигенција. Во тој процес, според Ѓокиќ, важна улога има и поддршката од американски технолошки компании и нивните раководители.
Меѓу имињата што ги споменува се Алекс Карп од „Палантир“, Питер Тил, Илон Маск и Дарио Амодеи од „Антропик“. Ѓокиќ тврди дека овие технолошки претприемачи на различни начини ѝ помагаат на украинската страна, мотивирани од нивните ставови за одбраната на западниот свет и слободите.
Тој зборува и за таканаречена „воена соба“ во Киев, во која напредни системи со вештачка интелигенција обработуваат сателитски снимки и информации од теренот со цел да се подобри оперативното планирање.
„Вештачката интелигенција во Украина денес самостојно го насочува боиштето и ги оптимизира борбените дејства, додека операторот ја носи конечната одлука за ликвидација“, наведува Ѓокиќ.
Ова е неговата оценка за степенот на автоматизација во украинските операции. Реалната улога на вештачката интелигенција може да се разликува во зависност од системот и конкретната воена задача, а прашањето за тоа колку одлуки треба да останат под човечка контрола е предмет на поширока безбедносна и етичка дебата.
ГЕЈМЕРИТЕ СТАНУВААТ НОВ РЕСУРС ЗА ВОЕНИТЕ СИЛИ
Дигитализацијата го менува и профилот на луѓето што се ангажираат во современите армии. Експертот за специјални единици Милош Јевтиќ смета дека помладите генерации, вклучително и оние што имаат долгогодишно искуство со видеоигри, можат да поседуваат вештини корисни за управување со беспилотни летала.
„Помладите генерации и гејмерите, кои растат со џојстици и компјутери, имаат специфична моторика и брзина на размислување што ги прави особено вреден ресурс“, објаснува Јевтиќ.
Според него, роботизираните платформи и FPV-дроновите сè почесто можат да се користат при првичните, најризични фази на операции во населени места. Наместо војниците или припадниците на специјалните единици веднаш да бидат изложени на опасност, во одредени ситуации првичниот контакт може да го преземат далечински управувани системи.
Таквиот пристап може да го намали ризикот за воениот персонал и да овозможи дејствување од поголема оддалеченост. Сепак, употребата на роботизирани платформи не ги отстранува сите опасности ниту гарантира дека нема да има човечки жртви.
ПОЕВТИНОТО ВОЈУВАЊЕ НОСИ И НОВИ ЕТИЧКИ РИЗИЦИ
Експертите предупредуваат дека идната воена моќ нема да зависи само од бројот на војници, тенкови и авиони. Сè поголемо значење ќе има контролата врз синџирите на снабдување, ретките метали, батериите, паметните камери и производството на микрочипови.
Особено чувствително прашање е зависноста на светската технолошка индустрија од Тајван, кој има клучна улога во производството на напредни полупроводници. Технолошкото и стратешкото соперништво меѓу Вашингтон и Пекинг затоа има и значајна безбедносна димензија.
Според соговорниците, еден од најголемите ризици е тоа што намалувањето на цената на воените операции и можноста за намалување на сопствените човечки загуби би можеле да го олеснат донесувањето одлуки за влегување во конфликт.
Дополнителна загриженост предизвикува развојот на системи со вештачка интелигенција што можат да преземаат сè поголем дел од задачите поврзани со откривање цели и планирање напади. Колку повеќе овластувања им се даваат на таквите системи, толку поважно станува прашањето кој ја носи конечната одлука за употреба на смртоносна сила.
Современото војување така сè повеќе се обликува од комбинацијата на евтини дронови, напреден софтвер, микрочипови и автоматизирани системи. Но, покрај технолошката предност, овие промени отвораат и сериозни прашања за безбедноста, одговорноста и контролата врз идните воени операции.
