На македонскиот пазар на труд се појавува парадокс кој сè потешко може да се игнорира. Додека десетици илјади луѓе се водат како невработени, компаниите во исто време имаат илјадници отворени позиции за кои не успеваат да најдат соодветни кандидати.
Бројачот на Агенцијата за вработување на 20 август покажувал 10.628 слободни работни места во земјата. Нови огласи се објавуваат речиси секојдневно, што покажува дека проблемот не е во целосниот недостиг на работни позиции, туку во тоа што понудата и побарувачката на работната сила не се совпаѓаат.
Прашањето затоа станува многу посложено од едноставното „има ли работа?“. Компаниите бараат различни профили – од работници со практични знаења и средно стручно образование, до високообразовани специјалисти, инженери и ИТ кадар.
Само меѓу огласите објавени на 20 август можеле да се најдат позиции за магацински службеници, автобуски возачи, медицинско-лабораториски техничари, софтверски инженери, помошници-готвачи и специјалисти за човечки ресурси.
Ова покажува дека потребите на работодавачите се исклучително различни. На едната страна се бараат луѓе за оперативни и практични работни места, додека на другата страна компаниите имаат потреба од професионалци со специфично образование и искуство.
Кои работници најмногу им недостигаат на компаниите?
Податоците на Државниот завод за статистика дополнително ја покажуваат структурата на побарувачката.
Во првиот квартал од 2026 година, најголем број слободни работни места – 2.346 – биле регистрирани во групата работници во услужните дејности и продажбата.
Особено се издвојува секторот за сместување и услуги со храна, каде што била регистрирана и највисока стапка на слободни работни места – 4,94 проценти.
Тоа значи дека, иако често најголемо внимание привлекуваат огласите за програмери, инженери и други висококвалификувани професии, реалниот пазар има огромна потреба и од работници кои секојдневно ги одржуваат компаниите и услужните дејности.
Се бараат продавачи, угостителски работници, возачи, магационери, производствени работници, техничари и други профили со практични вештини.
Паралелно со нив, постои побарувачка и за медицински кадар, инженери, ИТ-специјалисти, административни работници и различни други професионални профили.
Не се бара само во Скопје
Понудата на работни места не е концентрирана исклучиво во главниот град.
Огласи редовно се појавуваат и во Битола, Штип, Струмица, Тетово и Охрид, но структурата на слободните работни места значително се разликува во зависност од градот и локалната економија.
Тоа значи дека некој што бара работа во еден град може да има сосема поинакви можности од кандидат со исто образование кој бара работа во друг дел од земјата.
Дополнителна пречка е и фактот што во секој оглас не е наведена конкретната плата. Поради тоа, бројката од 10.628 слободни позиции сама по себе не кажува колку од овие работни места навистина се атрактивни за луѓето кои активно бараат вработување.
За кандидатот не е доволно само да знае дека постои слободна позиција. Важни се и платата, работното време, местото на работа, условите, можноста за напредување и бараното искуство.
Има илјадници невработени – но повторно нема кој да работи
Токму тука се појавува најголемиот парадокс.
На 30 јуни, во евиденцијата на Агенцијата за вработување биле регистрирани 88.541 невработено лице.
Од нив, најголем број биле лица со пониско ниво на образование. Дури 51.390 лица биле без образование или со завршено само основно образование.
Дополнително, во евиденцијата имало 8.197 лица со двегодишно или тригодишно средно стручно образование, како и 22.195 лица со четиригодишно средно или постсредно образование.
Меѓу регистрираните невработени имало и 5.649 лица со високо образование.
На прв поглед, бројките изгледаат нелогично: повеќе од 88.000 лица се евидентирани како невработени, а во исто време повеќе од 10.600 работни позиции чекаат кандидати.
Но овие две бројки не можат едноставно да се спојат.
Причината е што не секој невработен ги исполнува условите за секоја слободна позиција. Образованието, работното искуство, практичните вештини, местото на живеење, работното време и понудената плата можат да создадат голем јаз меѓу кандидатот и работодавачот.
На пример, лице со основно образование не може автоматски да пополни позиција за инженер или специјализиран медицински работник. Од друга страна, некој со високо образование можеби нема интерес да прифати работно место со услови или плата кои не одговараат на неговите очекувања.
Компаниите со години предупредуваат на недостиг на кадар
На проблемот со недостигот на работници и соодветни квалификации предупредува и Стопанската комора.
Според нејзините анализи, 65 проценти од компаниите се соочуваат со недостиг на стручен кадар, при што особено се издвојуваат техничките и инженерските професии.
Дополнително, 48 проценти од компаниите посочуваат дека на пазарот има ограничен број кандидати кои истовремено ги поседуваат потребните квалификации и соодветното работно искуство.
Ова покажува дека проблемот не е само во бројот на невработени лица, туку и во нивната структура и во потребите на работодавачите.
Компанијата може да има отворена позиција со месеци, но доколку не најде кандидат со потребните знаења, искуство и вештини, работното место ќе остане непополнето.
Од друга страна, невработено лице може активно да бара работа, но да не ги исполнува условите за голем дел од позициите што моментално се нудат.
Така се создава необична состојба: Македонија има луѓе кои бараат работа, но и работни места за кои нема доволно соодветни кандидати.
Проблемот затоа не може да се реши само со зголемување на бројот на огласи. Потребно е подобро усогласување на образованието со реалните потреби на компаниите, поголемо стекнување практични вештини и подобро поврзување на работодавачите со лицата кои бараат вработување.
Бројката од над 10.600 слободни позиции покажува дека работа во Македонија има. Но истовремено, бројката од над 88.000 евидентирани невработени покажува дека помеѓу работното место и човекот кој треба да го пополни постои сериозен јаз.
Токму тој јаз е еден од најголемите предизвици на македонскиот пазар на труд – работни места има, луѓе без работа има, но двете страни сè потешко се пронаоѓаат.
