Триесет години по опсадата на Sarajevo, приказната за таканареченото „Сараево сафари“ повторно ја отвора најмрачната страна на војната во Босна и Херцеговина. Сведоштвата укажуваат дека убивањето цивили било претворено во платена „атракција“ за странски посетители.
Според извештаите на лондонскиот „Тајмс“, богати странци, меѓу кои и неименувана Романка, пукале врз цивили од позиции околу опколениот град, вклучувајќи ги и Еврејските гробишта – една од клучните точки од кои силите на босанските Срби ја контролирале линијата на огнот. Поранешниот доброволец Александар Личанин сведочи дека видел „добро облечени странци“ кои заземале снајперски позиции, целејќи жени, деца и стари лица, плаќајќи над 100 евра за „привилегијата“, а цената била повисока ако погоделе дете. „Славеа убивање луѓе. Не можам да замислам како може да се живее со тоа дека си убил дете“, изјавил Личанин.
Поранешниот началник на сараевската полиција Zlatko Miletić и поранешниот разузнавач Edin Subašić потврдиле дека странски снајперисти биле активни во Сараево и дека некои италијански служби уште во 1994 година биле известени за „туристички стрелци“.
За време на четиригодишната опсада на Сараево беа убиени повеќе од 11.500 цивили. Наводите за „снајперски туризам“ со години циркулираа, но беа игнорирани или третирани како недокажани. Денес, со нови сведоштва и отворање на истраги, овие тврдења добиваат нова тежина.
Италијанската истрага, водена од обвинителот Alessandro Gobis, се однесува на 80-годишен поранешен возач од покраината Порденоне, осомничен за „соучество со други непознати лица“ во злосторнички план што довел до смрт на цивили во Сараево меѓу 1992 и 1995 година. Претресот во неговиот дом открил седум легално поседувани парчиња оружје.
Клучна улога во актуелизацијата на случајот има документарниот филм „Сараево Сафари“ на словенечкиот режисер Miran Župančič, кој го прикажува организираниот „лов на луѓе“ и учеството на богати странци – Американци, Канаѓани, Руси и Италијанци – со логистичка поддршка од Војската на Република Српска. Според сведоците, цената била повисока ако било погодено дете, а клиентите биле транспортирани и со хеликоптери.
Политичкиот и моралниот контекст на случајот ја нагласува комплексноста на регионалната меморија и одговорноста. Наводите за учество на поединци како Славко Алексиќ или присуство на странски волонтери, иако делумно демантирани или нецелосно документирани, повторно отвораат прашања за дехуманизацијата и културата на насилство.
Претседателката на Хелсиншкиот одбор за човекови права во Србија, Sonja Biserko, истакнува дека потврдувањето на обвинувањата ќе ја надмине класичната дефиниција за воено злосторство и ќе укаже на систематска деградација на човечкото достоинство.
Дури и триесет години по опсадата, „Сараево сафари“ останува важен пример за тоа како јавноста, институциите и истражувачите се справуваат со трауматичното минато и како криминалот и насилството може да се трансформираат во „пазарно искуство“.
