На прв поглед изгледа како стар, запуштен и безвреден брод, но масивниот ‘рѓосан танкер за сурова нафта што пловеше кон север низ Атлантикот стана фокус на огромно геополитичко внимание. По денови интензивно следење, американските сили го запленија бродот откако руската морнарица се упати кон него, отворајќи сериозни прашања за тоа зошто е толку важен.
Иако танкерот не превезувал нафта, неговата стратешка вредност очигледно е голема. Спекулациите се движат од сомнежи дека во неговиот труп се крие оружје со висока вредност, до тоа дека бродот претставува симболичен трофеј во растечката трансатлантска пресметка меѓу Вашингтон и Москва.
Бродот, кој моментално плови под името „Маринера“, според западните извори е дел од таканаречените „флоти во сенка“ или „дух-флоти“ што Русија, Иран и Венецуела со години ги користат за заобиколување на западните санкции. Преку овие бродови се транспортираат суровини и евтино гориво ширум светот, вклучително и кон Кина, далеку од очите на официјалните механизми за контрола.
САД и нивните европски сојузници подолго време се обидуваат да ја задушат оваа нелегална поморска трговија. Напорите достигнаа кулминација минатиот месец, кога администрацијата на Доналд Трамп воведе практична поморска блокада на танкери што ги кршат санкциите и оперираат во близина на Венецуела – земја со најголеми резерви на нафта во светот и клучна дестинација за бродовите од сенка.
Портпаролката на Белата куќа, Каролин Ливит, неодамна за првпат јавно се осврна на заплената на два венецуелски танкери од страна на САД – еден во Северниот Атлантик и друг во Карибите. Запрашана дали запленувањето на „Маринера“, кој плови под руско знаме, може да доведе до директна конфронтација со Москва, Ливит избегна директен одговор.
Наместо тоа, таа кратко ја резимираше операцијата, порачувајќи дека САД нема да толерираат прекршување на санкциите. Таа нагласи дека бродот бил предмет на официјална наредба, што отвора можност екипажот да се соочи со кривично гонење и да биде пренесен во САД. Москва веќе побара ослободување на екипажот, нарекувајќи ја акцијата кршење на меѓународното право.
„Маринера“ е еден од десетината танкери што се обидуваат да ја избегнат американската блокада. Во декември избегна заплена во Карипското Море, го смени името од „Бела 1“ и го смени курсот кон северна Русија. Сепак, во средата беше запленет додека пловеше низ студените води на Атлантикот.
Бродот е под санкции на американското Министерство за финансии од јуни 2024 година, поради сомнежи дека превезувал нелегален товар за Хезболах – либанска милитантна група поддржана од Иран. Американската крајбрежна стража се обиде да се качи на него уште во декември, но екипажот тогаш одбил да соработува.
Иако САД и претходно се качувале на бродови од флотата во сенка, случајот со „Маринера“ носи далеку поголем ризик. За разлика од други танкери што пловеа под знамиња на трети земји, овој брод е регистриран под руско знаме – потег што екипажот го направил набрзина, дури и физички насликувајќи го знамето на трупот.
Москва реагираше со официјален дипломатски протест, тврдејќи дека САД немаат право да интервенираат врз брод под руско знаме. Руското Министерство за надворешни работи побара „хуман и достоинствен третман“ за руските државјани на бродот.
Во последните недели, неколку танкери кои оперирале во венецуелските води одеднаш се појавија под руско знаме. Според експертите, со овој потег Москва свесно ги извлече бродовите од сенката и отворено го предизвика Западот.
Крег Кенеди, соработник во Центарот Дејвис при Универзитетот Харвард, смета дека регистрирањето на бродот под руско знаме било обид да се заобиколи американската блокада.
„Заплената на брод под руско знаме на отворено море значи директно игнорирање на тврдењата на Русија за ексклузивна надлежност“, вели Кенеди. Според него, Кремљ погрешно проценил дека САД нема да се осмелат на ваков чекор.
Други аналитичари не ја исклучуваат можноста дека бродот крие нешто многу повредно од нафта. Иако товарните резервоари биле празни, маршрутата меѓу Иран и Венецуела одамна се поврзува со нелегална трговија, вклучително и транспорт на оружје.
Дополнително, Русија оваа недела испрати воени поморски средства, меѓу кои и подморница, за да го придружуваат танкерот, објави „Волстрит џурнал“. Тоа се случи непосредно пред американските сили да се качат на бродот и официјално да соопштат дека е запленет поради кршење на санкциите.
Со денови, американски извидувачки авиони го следеа танкерот, а податоците за летови покажаа и присуство на британски шпионски авион RAF RC-135W Rivet Joint над истата област. Британската војска потврди дека обезбедила „претходно планирана оперативна поддршка“.
Во исто време, беше забележано засилено движење на американска војска и транспортни авиони, вклучително и C-17 Globemaster III, што дополнително ги поттикна шпекулациите дека „Маринера“ била цел на високоризична специјална операција.
Сè укажува дека овој ‘рѓосан танкер е многу повеќе од стар брод – тој е подвижна точка на судир меѓу големите сили, каде што санкциите, воената моќ и геополитичките пораки се судираат на отворено море.
