Европа се приближува кон грејната сезона со значително помалку гас во складиштата од вообичаеното, додека ограничената понуда на течен природен гас на светскиот пазар дополнително ја зголемува неизвесноста.
Аналитичарите предупредуваат дека комбинација од студена зима и проблеми со снабдувањето би можела повторно да ја турне цената на европскиот природен гас над психолошката граница од 100 евра за мегават-час.
Според проценките наведени во анализата, Голдман Сакс смета дека цената би можела да ја надмине оваа граница доколку извозот на ЛНГ од Блискиот Исток не се нормализира пред 2027 година.
Аналитичарите на Морнингстар, пак, проценуваат дека при студена зима и ограничено снабдување цените би можеле да се движат меѓу 90 и 120 евра за мегават-час.
Тоа засега е ризично сценарио, а не сигурна прогноза.
Складиштата се главната причина за загриженост
Европските складишта за природен гас моментално се наполнети околу 63 проценти, што според наведените податоци е приближно 18 процентни поени под петгодишниот просек за овој период од годината.
Во средината на август исполнетоста изнесувала само 60,8 проценти – најниско ниво за тој период во последните најмалку пет години.
Тоа значи дека Европа во следните месеци треба да продолжи со интензивно полнење на складиштата пред почетокот на зимската сезона.
Проблемот е што значителен дел од потребните количества мора да се обезбедат преку глобалниот пазар на ЛНГ, каде што европските купувачи се натпреваруваат со земји од други делови на светот.
Европскиот референтен гас TTF оваа недела се тргувал околу 68 евра за мегават-час, со раст од приближно седум проценти на неделно ниво.
Што би значел гас од над 100 евра?
Иако 100 евра за мегават-час е далеку од екстремните цени забележани за време на енергетската криза во 2022 година, такво ниво повторно би претставувало сериозен притисок врз европската економија.
Најизложени би биле индустриите што трошат големи количества енергија – производството на хемикалии, ѓубрива, стакло, керамика и челик.
Доколку цените останат високи подолг период, дел од компаниите би можеле да го намалат производството доколку проценат дека тоа е поисплатливо од купувањето скап гас.
Последиците за домаќинствата не мора веднаш да се почувствуваат на сметките, бидејќи зависат од националните регулативи, договорите со снабдувачите и евентуалните владини мерки. Но продолжено поскапување на големопродажниот пазар може постепено да се пренесе и врз крајните потрошувачи.
Европа е поподготвена отколку во 2022 година
Сепак, денешната ситуација не е идентична со енергетската криза од пред неколку години.
Европа во меѓувреме изгради дополнителни капацитети за прием на ЛНГ, ги диверзифицираше изворите на снабдување и ја намали потрошувачката на природен гас.
Европската комисија претходно оцени дека инфраструктурата на ЕУ е доволно флексибилна за различни сценарија и дека нема непосреден ризик за безбедноста на снабдувањето, но истовремено предупреди дека подготовките за зимата мора да започнат навреме.
Меѓународната агенција за енергија очекува и пад на европската потрошувачка на гас во 2026 година за повеќе од два проценти, меѓу другото поради поголемото производство на електрична енергија од обновливи извори.
Сепак, клучните фактори за зимата 2026/27 ќе бидат временските услови, брзината со која ќе се полнат складиштата и достапноста на ЛНГ на глобалниот пазар.
Доколку зимата биде особено студена, а снабдувањето остане ограничено, сценариото со цена над 100 евра за мегават-час би можело да стане реалност.
