Заканите на Доналд Трамп за преземање на Гренланд повеќе не се третираат како политичка реторика, туку како реална и сериозна опасност за европската безбедност. Европските влади, кои со години ги игнорираа неговите изјави, сега се соочуваат со сценарио што до неодамна изгледаше незамисливо – можен судир со најмоќниот сојузник, објавува „Политико“.
„Мора да бидеме подготвени за директна конфронтација“
Дипломатски извори од Европската Унија потврдуваат дека ситуацијата е крајно загрижувачка. „Мора да бидеме подготвени за директна конфронтација со Трамп“, изјавил еден висок дипломат запознаен со внатрешните разговори. Според него, американскиот претседател настапува агресивно и Европа не смее да биде неподготвена.
Тензиите дополнително се зголемија откако американскиот државен секретар Марко Рубио најави дека ќе разговара со данските власти за можноста Гренланд да премине под американска контрола. Белата куќа порача дека претпочита дипломатско решение, но во исто време не ја исклучува ниту употребата на воена сила.
Европа бара заеднички фронт
Во обид да се спречи ескалација, европските дипломатски активности се интензивираа. Францускиот министер за надворешни работи Жан-Ноел Баро потврди дека веќе разговарал со своите колеги од Германија и Полска за усогласен европски одговор.
„Прашањето е како Европа и ЕУ да се зајакнат за да ги одвратат заканите и нападите врз сопствената безбедност и интереси“, изјави Баро. Тој јасно порача дека „Гренланд не е на продажба и не може да се земе со сила“, додавајќи дека ваквите закани мора да престанат.
„Политико“ разговараше со бројни функционери, дипломати и експерти, при што заклучокот е загрижувачки – чувството на беспомошност е широко распространето.
„Сите се запрепастени и не знаат што навистина им стои на располагање“, изјави поранешен дански пратеник. „Никој нема јасен одговор, бидејќи Американците имаат моќ да направат што сакаат. Но, повеќе немаме време да чекаме.“
Опција 1: Компромис со Трамп
Трамп го оправдува интересот за Гренланд како клучен безбедносен интерес на САД, обвинувајќи ја Данска дека недоволно го штити регионот од растечкото руско и кинеско воено присуство на Арктикот. Поради тоа, компромисно решение што би му овозможило да излезе како „победник“, а Данска и Гренланд да го зачуваат достоинството, се смета за најбрз излез од кризата.
Поранешен висок функционер на НАТО смета дека Алијансата би можела да посредува, слично како во минатите спорови меѓу Турција и Грција. Американскиот амбасадор во НАТО, Метју Витакер, изјави дека Трамп не верува оти Гренланд е доволно обезбеден.
Како што се топи мразот и се отвораат нови арктички патишта, Гренланд добива стратешка важност за безбедноста на САД. Поради тоа, се разгледуваат нови понуди кон Вашингтон – зголемени одбранбени трошоци за Арктикот, повеќе заеднички воени вежби и дури распоредување сили. Меѓу идеите е и создавање „Арктичка гарда“, по примерот на иницијативите во Источна Европа.
Дополнителен мотив за Трамп се огромните природни ресурси на островот – минерали, нафта и гас. Иако нивната експлоатација е исклучително скапа и сложена, ЕУ сè повеќе размислува за инвестирање во Гренланд, нешто што Данска со години безуспешно го бараше.
Опција 2: Пари за да се задржи Гренланд
Администрацијата на Трамп отворено го поддржува движењето за независност на Гренланд, со идеја островот по отцепувањето од Данска доброволно да склучи договор со САД. Иако јавно не ја исклучува воената опција, Трамп тврди дека би сакал договор без сила.
Токму затоа ЕУ и Данска се обидуваат да им понудат подобра перспектива на жителите на Гренланд. Според нацрт-план на Европската комисија, од 2028 година финансиската поддршка за островот би се зголемила повеќе од двојно. Во период од седум години, средствата би достигнале 530 милиони евра, со можност за дополнителни 44 милиони од европските фондови.
Досегашната помош, фокусирана на образование и социјална политика, би се проширила кон развој на капацитети за искористување на минералните ресурси.
„Имаме сериозен проблем со сиромаштија и слаба инфраструктура, а нашите ресурси главно носат корист на данските компании“, изјави Куно Фенкер, пратеник од Гренланд кој ја поддржува независноста. Според него, силна европска понуда би можела да ги одврати Гренландците од американското влијание.
Опција 3: Економски удар кон САД
Уште од првиот мандат на Трамп, Европа размислува за безбедност без целосна зависност од САД. Иако тоа изгледа тешко, некои сметаат дека е изводливо.
ЕУ располага со силна економска алатка – Инструментот против принуда, создаден токму како одговор на трговските политики на Трамп. Со него, Унијата може да возврати на американската трговска дискриминација.
„Имаме извоз кон САД од над 600 милијарди евра, а за голем дел од тие производи држиме доминантен пазарен удел“, изјави Бернд Ланге, претседател на трговскиот комитет на Европскиот парламент. Сепак, дилемата останува дали Трамп овој пат би ја сфатил сериозно европската закана.
Опција 4: Војска на Гренланд
Во случај САД да се одлучат за воена акција, можностите на Европа се ограничени. Според данската воена доктрина од 1952 година, војската е должна веднаш да реагира во случај на напад врз данска територија.
Еден европски дипломат предлага, на барање на Данска, европските земји да распоредат свои сили во Гренланд. Иако тие не би можеле да спречат американска инвазија, нивното присуство би ја зголемило политичката и човечката цена на таков потег.
Според експертите, тоа би можело да создаде сценарио во кое американската војска би морала да одлучи дали да употреби сила или да се повлече. Но, ваквиот пристап носи огромен ризик.
„Ова е неистражена територија и постои реална опасност од губење човечки животи во обидот да се спречи американската контрола врз Гренланд“, предупредуваат аналитичарите.
