Русија, која со децении го смета Северниот морски пат за еден од клучните столбови на својот транспортен систем, сега сè повеќе се насочува кон поширок проект – Трансарктичкиот транспортен коридор. Според експертите, ова претставува значајна промена во пристапот на Кремљ кон развојот и контролата на арктичките транспортни правци.
Москва го претставува новиот коридор како побезбедна и економски исплатлива алтернатива на традиционалните поморски рути, за кои тврди дека се изложени на ризици поради активностите на западните земји.
Москва предупредува на можни блокади на поморските патишта
Рускиот претседателски советник Николај Патрушев, за време на посетата на Кина во понеделникот, изјави дека западните држави подготвуваат планови за блокада на Балтичкото Море и на морските теснеци што водат кон него. Според него, опасноста не се однесува само на овој регион, туку и на други важни поморски коридори.
„Свесна за сите овие ризици, Русија создава безбедна и економски исплатлива алтернатива на традиционалните рути – Трансарктичкиот транспортен коридор“, изјави Патрушев.
Во исто време, руската Северна флота спроведува воена вежба на Арктикот, во рамките на која се симулира заземање на пристаништето Дудинка. Во активностите учествуваат хеликоптери, маринци и амфибиски возила.
Според руската новинска агенција ТАСС, прес-службата на Северната флота соопштила дека вежбата е насочена кон подготовка за справување со кризни ситуации на Арктикот. Формација руски воени бродови, исто така, продолжува да извршува задачи во рамките на подолгорочно распоредување во регионот.
Арктикот во последните години станува сè поважна област на геополитичко натпреварување, поради стратешките интереси на големите сили и значењето на поморските и транспортните правци.
Што претставува Трансарктичкиот транспортен коридор?
Рускиот претседател Владимир Путин во март 2025 година најави развој на арктичката зона и на арктичкиот транспортен коридор. Тој тогаш порача дека регионот Мурманск треба да послужи како пример за динамичен и напреден развој на другите арктички региони.
Путин посочи дека во областа веќе се реализираат големи индустриски и логистички проекти, од кои некои се единствени по својот обем и карактер.
Трој Бауфар, поранешен офицер на американската армија и експерт за арктичка политика, смета дека преминот кон концептот на поширок транспортен коридор претставува значаен пресврт во руската политика.
Тој потсетува дека Русија со децении го третирала Северниот морски пат како главна транспортна артерија на својот арктички систем. На 1 октомври 1987 година, советскиот лидер Михаил Горбачов го споменал овој правец како дел од идејата за Арктикот да стане „зона на мирот“.
Според Бауфар, тогаш биле поставени темелите на концептот Северниот морски пат да стане централна точка на таквата визија. Тој за ова зборувал во интервју за порталот Army.edu во јули.
Спорот околу контролата на Северниот морски пат
Северниот морски пат се протега од Карските Врати до Беринговиот Теснец. Според објаснувањето на Бауфар, неговата формална дефиниција не го опфаќа делот од Баренцовото Море во кој се одвива најголемиот дел од поморскиот сообраќај.
Со текот на годините, Русија го прецизирала опсегот на оваа рута преку федерални закони, а потоа развивала и меѓународноправни аргументи за да го оправда својот начин на управување и контролата врз пристапот до неа.
Таквиот пристап предизвикувал несогласувања со западните земји, бидејќи, според Бауфар, руското толкување отстапува од одредени одредби на Конвенцијата на Обединетите нации за правото на морето и од принципите на слободна пловидба.
Сепак, Русија доследно ги застапувала своите ставови и изградила позиција врз која се потпира нејзиното управување со маршрутата.
Според експертот, промената на дефиницијата и проширувањето на концептот кон Трансарктички транспортен коридор отвораат нови прашања за идниот развој на арктичката транспортна мрежа и за контролата врз клучните поморски правци.
