Изложувањето на сончева светлина е еден од најважните природни начини преку кој телото создава витамин Д, кој игра клучна улога во здравјето на коските, имунитетот и општата рамнотежа на организмот. Сепак, истата таа сончева светлина, поточно ултравиолетовото зрачење, може да предизвика сериозни и трајни оштетувања на кожата ако изложувањето е прекумерно.
Поради тоа, најголемиот предизвик не е дали сонцето е корисно, туку колку долго и на кој начин да се изложуваме за да се постигне баланс меѓу придобивките и ризиците.
Колку сонце е доволно за витамин Д
Кога УВ зраците ќе ја погодат кожата, тие го активираат процесот на создавање витамин Д во телото. Според истражувања, кај повеќето луѓе доволно е околу 5 до 30 минути изложување на сонце, неколку пати неделно, на делови од кожата како рацете и нозете, за да се обезбеди доволно витамин Д.
Сепак, ова не е универзално правило кое важи за сите. Количината на сонце потребна за синтеза на витамин Д зависи од повеќе фактори, како типот на кожа, географската локација, годишното време и делот од денот.
Луѓето со потемна кожа имаат поголема количина меланин, што ја намалува способноста на кожата да произведува витамин Д, па кај нив е потребно подолго изложување на сонце.
Експертите истакнуваат дека не е неопходно намерно сончање за да се добие витамин Д, а дури и употребата на крема за сончање не го блокира целосно неговото создавање, туку само минимално го намалува.
Кога сонцето станува штетно
Иако умереното изложување може да има корист, дерматолозите предупредуваат дека не постои целосно безбедно ниво на ултравиолетово зрачење.
Како знак за ризик често се земаат црвенило, потемнување на кожата или појава на изгореници. Според стручњаците, таканаречениот „здрав тен“ всушност претставува видлива последица од оштетување на кожата предизвикано од УВ зрачење.
Ризикот дополнително се зголемува во зависност од УВ индексот, времето од денот и должината на престој на сонце. Кога УВ индексот е три или повеќе, се препорачува заштита на кожата, бидејќи тогаш зрачењето е доволно силно да предизвика штета.
Дури и во облачни денови, УВ зраците можат да продрат низ облаците и да ја оштетат кожата.
Последици од прекумерно изложување
Долготрајното и незаштитено изложување на сонце може да доведе до предвремено стареење на кожата, појава на брчки, темни дамки и оштетување на крвните садови.
Првите знаци на оштетување најчесто се изгореници, кои се манифестираат со црвенило, затегнатост и болка. Во потешки случаи може да се јават симптоми како температура, мачнина и замор.
Дополнително, лекарите предупредуваат дека промените на бенките, појавата на нови израстоци или необични промени на кожата може да бидат рани знаци на рак на кожа.
Како безбедно да се добие сонце и витамин Д
Дерматолозите препорачуваат неколку мерки за заштита при изложување на сонце:
Редовна употреба на крема за сончање со заштитен фактор SPF 30 или повеќе, која треба да се нанесува на секои два часа при престој на отворено, а почесто при пливање или потење. За целосна заштита е важно да се нанесе доволна количина на кожата.
Дополнително се препорачува носење облека која штити од УВ зраци, како шешири со широк раб, очила за сонце и специјална УПФ облека.
Престојот во сенка е исто така важен, особено во периодите кога сонцето е најсилно, како и користење на чадори или засолништа на отворено.
Баланс меѓу корист и ризик
Иако сонцето е природен извор на витамин Д и има позитивни ефекти врз организмот, стручњаците нагласуваат дека заштитата на кожата мора да биде приоритет.
Најдобар пристап е комбинација од умерено изложување, заштитни мерки и, кога е потребно, внесување на витамин Д преку исхрана или додатоци.
Редовните прегледи кај дерматолог се исто така важен дел од превенцијата, особено кај лица со зголемен ризик или семејна историја на заболувања на кожа.
