Филмот „Зона Замфирова“ важи за една од најдобрите проекции на домашната кинематографија. Прикажуваше амбиент на стариот Ниш, кој беше свежо ослободен од Турците, а гледачите пред малите екрани го следеа љубовниот судир помеѓу Манет и Зона – забранета љубов која на крајот се исплати. Сепак, вистинската приказна не беше како што е прикажано на филмското платно.
Вистинската Зона не живеела во Ниш, туку во Приштина, благодарение на сведоштво на Бранислав Нушиќ, кој бил конзул во Приштина и сето тоа го забележал. Тој ја раскажал приказната на Стеван Сремец, кој бил фасциниран од животот во Ниш и го замолил Нушиќ да му дозволи приказната да ја пренесе по свој начин – да ја смести во Ниш и да заврши со среќен крај.
Во реалноста, Зона се викала Јевросима Кијаметовиќ, а нејзиниот татко бил Замфир Кијаметовиќ. Љубовникот на нејзиниот живот, Манет Кујунџија, всушност се викал Максим Гапиќ. Тој ја киднапирал Зона, најубавата девојка во Приштина во тоа време, но постоел проблем – како и во романот, Зонин татко не дозволувал романса со Максим, па Зона била предадена на друг човек, Алекса Гапиќ, сиромашен шнајдер.
Зона и Алекса се преселиле во Призрен по венчавката, додека нејзиниот татко се повлекол во Прокупје, каде го завршил својот живот. Максим, несреќниот љубовник, се оженил со Цинцарка на име Злата, но никогаш не ја преболел Зона и пред почетокот на Првата светска војна го одзел својот живот. Зона останала вдовица во 1913 година, кога нејзиниот сопруг Алекса загинал во Урошевец за време на албанското востание. Таа се преселила во Белград, каде доживеала да ја види премиерата на претставата „Зона Замфирова“ во 1953 година, а месец дена подоцна починала. Сопственото последно почивалиште ѝ е на Новото гробје во Белград, кое е пронајдено од екипата на Telegraf.rs.
Филмот „Зона Замфирова“ бил сниман во нишката тврдина, каде бил поставен целиот тогашен Ниш, додека Зонината куќа била во Пирот, во Музејот Понишавља, а пиротскиот кеј бил корисен за сцените каде Зона оделa со фијакер кај сестра ѝ. Хамамот или турското купатило било во Соко Бања.
Кустосот Милица Илиќ ни раскажа повеќе за куќата:
- „Се наоѓаме во зграда на Музејот Понишавља во Пирот, кој од 1979 година е заштитен како споменик на културата. Во минатото, ова била семејна куќа на семејството Јовановиќ, домаќинот бил Христа Јовановиќ, познат како Мали Риста. Легендата вели дека во куќата имал своја работна канцеларија, позната како Ристина соба. Куќата е изградена во 1848 година, со балканско-ориентален стил и два ката – горниот кат бил конак за Турците, додека приземјето го користела српската фамилија. По ослободувањето од Турците во 1879 година, целата куќа била адаптирана за потребите на семејството Јовановиќ.“
Таа додаде интересна анегдота:
- „Легендата вели дека собата била ниска затоа што Мали Риста инсистирал Турците да се наведнуваат при поминување, додека тој лесно минувал. Музејот е многу посетен, најмногу од Бугарија, Србија и Европа.“
Музејот е познат и по снимањето на филмови: „Зона Замфирова“, „Ивкова Слава“ и делови од серијата „Вук Караџиќ“. Горното ниво е познато по сцените со Турците, а посетителите го поврзуваат со нашата литература и историја, што ја прави приказната жива и достапна.
