Само еден од секои шест милиони луѓе во светот има Rh 0 крвна група, позната и како „златна крв“ – најреткиот и највредниот крвен тип. Лицата со оваа крвна група не можат да примат трансфузија од речиси никој друг, што ги прави особено ранливи при сообраќајни несреќи, операции или итни медицински интервенции.
Поради оваа причина, на лицата со Rh null крв често им се препорачува да ја замрзнуваат сопствената крв за долгорочно складирање, како лична животоспасувачка резерва.
Зошто Rh null крвта е толку вредна?
Иако е исклучително ретка, Rh null крвта има огромна медицинска вредност. Таа не содржи ниту еден од повеќе од 50 познати Rh антигени, што ја прави компатибилна со сите Rh крвни типови. Токму поради тоа, овој тип крв е од исклучително значење за трансфузии кај пациенти со сложени или ретки имунолошки реакции.
Како Rh крвните групи влијаат на имунитетот?
Крвните групи се дефинираат според присуството или отсуството на специфични антигени на површината на црвените крвни клетки. Најголеми имунолошки реакции предизвикуваат системите ABO и Rh.
Примањето на несоодветна крв може да доведе до сериозни и потенцијално фатални реакции, бидејќи организмот создава антитела против „туѓите“ антигени. Иако O негативната крв често се нарекува универзална, постојат над 50 Rh антигени и уште 366 други антигени кои можат да предизвикаат компликации. Rh null крвта ги нема сите овие Rh антигени, што ја прави уникатна.
Генетско потекло на „златната крв“
Rh null крвта е резултат на ретки генетски мутации во протеинот Rh-associated glycoprotein (RHAG), кој е клучен за создавање на Rh антигени. Овие мутации го блокираат нивното изразување, оставајќи ги црвените крвни клетки без Rh обележја.
Во 2018 година, научници од Универзитетот во Бристол успеаја лабораториски да создадат Rh null крв со помош на Crispr-Cas9 технологија, при што беа елиминирани пет главни антигенски системи што најчесто предизвикуваат трансфузиски реакции.
Лабораториски крвни банки – иднината на трансфузијата?
Во САД, Канада и Шпанија активно се работи на создавање лабораториска Rh null крв со користење на стволни клетки и напредни биотехнолошки методи. Целта е да се обезбеди безбедна крв за пациенти со ретки крвни типови, вклучително и оние со Bombay фенотип.
Сепак, масовното производство сè уште претставува предизвик, бидејќи созревањето на црвените крвни клетки е сложен процес кој природно се одвива во коскената срцевина.
Први клинички тестови кај луѓе
Проектот RESTORE е првото клиничко испитување во кое се тестира безбедноста на лабораториски создадени црвени крвни клетки кај здрави доброволци. Иако крвта не била генетски уредувана, истражувањето траело повеќе од една деценија.
„Донорството засега останува најефикасно, но за ретки крвни типови како Rh null, лабораторискиот пристап е исклучително ветувачки“, изјави научникот Аш Тое.
Надеж за иднината
Научниците се надеваат дека со понатамошни истражувања ќе се создадат стабилни лабораториски резерви на Rh null крв. Генетското уредување засега останува резервна опција, но главната цел е да се најде одржливо решение што ќе обезбеди максимална безбедност и компатибилност.
„Ако можеме да го постигнеме тоа без генско уредување – уште подобро. Но важно е да имаме решение за сите“, додава Тое.
